Weli Muhatow

Wikipediýa, erkin ensiklopediýa
Jump to navigation Jump to search
Weli Muhatow
Dogulan wagty we ýeriMaý 5, 1916(1916-05-05)
Bagyr obasy,Aşgabat
Aradan çykan wagty we ýeriÝanwar 6, 2005(2005-01-06) (88 ýaş)
Kärikompozitor, režissýor,pedagog
MilletiTürkmen
Uçurym ýeriMoskwanyň P.I.Çaýkowskiý adyndaky döwlet konserwatoriýasy
Žanrlaryopera
Ýanýoldaş(lar)yAdygül Orazowa
Çagalary2

Weli(Welimuhammet) Muhatow (1916-2005) — türkmen kompozitory, mugallym we jemgyýetçilik işgäri. SSSR-iň halk artisti(1965). SSSR döwlet baýragynyň iki gezek eýesi (Stalin baýragy) (1951, 1952). SSSR-yň Gahrymany (1986). Türkmenistan SSSR-yň gimniň awtory(1944)

Biografiýasy[üýtget | edit source]

Weli Muhatow Aşgabatdaky Daňatar Öwezow adyndaky sazçylyk mekdebinde 1929-1933 aralygynda okaýar . 1936-njy ýylda Moskwanyň P.I.Çaýkowskiý adyndaky döwlet konserwatoriýasynyň ýanyndaky türkmen bölümine okuwa iberýärler.[1]

Ikinji Jahan Urşy[üýtget | edit source]

Weli Muhadow hem Moskwanyň töwereginde gurulýan goranyş gurluşlaryny gurmak üçin meýletinçileriň hatarynda gidýär. Ol urşa gitmek üçin Aşgabada dolanyp barmak kararyna gelýär. Köşiniň pyýada goşun uçilişesini tamamlandan soňra, ol 1942-nji ýylyň dekabr aýynda 99-njy atyjylyk diwiziýasynyň hatarynda Stalingrad urşuna ugradylýar. Ukrainada diwiziýa öňdäki pozisiýany çykyp, Ýekaterinowka üçin urşa girişýär.

Uruşdan soň[üýtget | edit source]

Weli Muhadow parahatçylykly durmuşa gaýdyp gelip, Aşgabatda ukrain kompozitory A.F.Znosko-Borowskiý bilen duşuşýar. Olar bilelikde Koşa Japarowyň librettosyna “Akpamyk” baletine saz ýazýarlar. “Akpamyk” türkmen nusgawy saz eserleriniň taryhyna ilkinji milli erteki-fantastiki balet hökmünde girdi. Ondan soňra kompozitor Adrian Şapoşnikow Weli Muhadowa gülkili opera žanrynda bilelikde işlemegi teklip edýär. Kän wagt geçmän “Kemine we kazy” operasy döredi. Ondan azyrak soňra bolsa – “Zöhre-Tahyryň” ikinji redaksiýasy peýda boldy. A. Şapoşnikow bilen bilelikde işleşmek bilen, Weli Muhadow ýene-de kän zatlary öwrenmelidigine göz ýetirdi. Kyrk ýaşynyň içinde aýaly we iki sany ýaş çagasy bilen Moskwa konserwatoriýa girmäge gidýär. [2]

Weli Muhadow “Türkmen sýuitasyny” konserwatoriýanyň dördünji ýylynda ýazýar. Ol bu eseri üçin SSSR-iň Döwlet baýragyna mynasyp bolýar. Onuň okuwynyň bäşinji ýylynda ýazan “Meniň Watanym” atly poemasy - diplom işi hem SSSR-iň Döwlet baýragy bilen bellenildi. Talybyň ýurduň ýokary baýragyna iki sapar mynasyp bolmagy, konserwatoriýanyň bütin taryhyda bolup geçen ýeke-täk ýagdaýdyr.

Esasy Eserleri[üýtget | edit source]

Opera
balet eseri
  • «Akpamyk» (1945,Znosko-Borowskiý bilen bile)
orkestr eserleri
  • «türkmen sýuitasy» (1949)
  • «Meniňwatan» simfonik poema (1951)
  • «simfoniki llýustrasiýa» (1951)
  • « Çopan Ogly» aýdym sazly film (1955)
  • mukam: №1 «Magtymgulynyň ýadygärligine» (1974), №2 «Gahryman» (1984), №3 «Ejeleri ýatlap» (1985)
  • konsertler: fortepýano bilen orkestr üçin (1989), skripka bilen orkestr üçin (1991), wiolençel bilen orkestr üçin (2003)
Wokal we Simfon gatyşyk
  • kantata: «Ýeňiş» (1943), «kommunistik partiýalar barada» (1954), «Bagt» (1954), «Salam Moskwa» (1955), «Lelin barada oýlanma» (1957)
  • poema: «Kommunist hakynda kyssa » (1970), «Lenin hakynda aýdym» (1970)
  • oda(wasp): «Partiýalar barada» (1976), «Lenin we meniň partiýam» (1982), «Lenin partiýasy hakynda» (1985)
  • oratoriýa: «Meniň Aşgabadym» (1981)
Halk gurallaryndan düzülen orkestr
  • «iki hindi pýesasy» (1955), «Poema» (1965), 3 simfonik poema (1965—1982)
Beýleki eser;eri
  • fortepýano üçin—«fuga»(1951),«prelýudiýa»(1951),«improwizasiýa»(1955)
  • ses we fortepýano üçin — romanslar, «söýgi» (1947), «Arzuw» (1967), «Güýz» (1970)
  • aýdymlar, «Gündogar sesi», «Doganlyk aýdymy», «Parahatlyk aýdymy», «Nebitçi üçin aýdym», «Komsomol aýdym», «Ilkinji söýgi», «Daňdanky aýdym», «Zähmediň sesi», «Lelin barada aýdym», «Parahatlyk aýdymy»
  • hory, «wepalylyk» poemaň içinden
  • teatr we çeper film üçin duýguly sazlar

Kinofilmdäki sazlary[üýtget | edit source]

  • Türkmenistan soweti (1950)
  • Çopan ogly (1954)
  • Maşgala abyraýy (1956)
  • Gündogara tarap on ädim (1960)
  • Daş-Kaldaky waka (1963)
  • Suw hakynda aýdym (dokumental)


Çeşme[üýtget | edit source]

  • Soviet Turkmenistan
  • Türkmen milli konserwatoriýasynda nusgawy kompozitorlyk mekdebini esaslandyryjylaryň biri Weli Muhadowyň dogulan gününiň 100 ýyllygy mynasybetli konsert geçirildi