Ruslar

Wikipediýa, erkin ensiklopediýa
Jump to navigation Jump to search
Ruslar

Русские
Jemi ilat sany
c. 130 – c. 150 million[1]
Sebitler we ilat sanlary
Flag of Russia.svgRussiýa111,016,896[2]
(2010)
Flag of Ukraine.svgUkraina8,334,141 (2001 sanawy)[3]
Flag of Kazakhstan.svgGazagystan3,793,764 (2009 sanawy)[4]
Flag of Germany.svgGermaniýa
(Rus ýewreýleri we rus nemesleri sanawyň içinde)
3,500,000 (2013 takmyny)[5]
Flag of the United States.svgABŞ
(Rus ýewreýleri we rus nemesleri sanawyň içinde)
499,862[6]
Flag of Kazakhstan.svgGazagystan3,072,756 (2009 sanawy)[7]
Flag of Uzbekistan.svgÖzbegistan1,199,015 (2000 çaklamasy)[8]
Flag of Israel.svgYsraýyl
(Söwet asylly ýewreýler hem sanawyň içinde)
894,800 (2016)[9]
Flag of Brazil.svgBraziliýa (ata babalary rus ýewreýi bolanlar hem sanawyň içinde)800,000[10]
Flag of Belarus.svgBelarusiýa785,084 (2009 sanawy)[11]
Flag of Canada.svgKanada
(ata babalary rus bolanlar)
622,445 (2016)[12]
Flag of Kyrgyzstan.svgGyrgyzystan419,600 (2009)[13]
Flag of Latvia.svgLatwiýa398,549 (2017)[14]
Flag of Moldova.svgMoldowa369,488 (2004)[15][16]
Flag of Estonia.svgEstoniýa328,864 (2018)[17]
Flag of Turkmenistan.svgTürkmenistan297,319 (2000)[18]
Flag of France.svgFransiýa (Rus raýatlary)200,000 - 500,000[19]
Flag of Lithuania.svgLitwa129,797 (2017)[20]
Flag of Azerbaijan.svgAzerbaýjan119,300 (2009)[21]
Diller
Rusça
Din
Agalaba bölegi Ortadoks hristiýany
Baglanyşyk etnik milletler
beýleki Gündogar slawýanlar (Belaruslar weUkrainler), günorta slawýanlar (Bulgarlar, Serbler, Çernogorlar(garadaglylar))

Ruslar (rus. русские, russkiýe) — gündogar ýewropada ýaşaýan gündogar slawýan etnik toparyna degişli bir milletdir. Ruslaryň aglaba bölegi şu wagtky Russiýa Federasiýasynyň çäginde ýaşaýar. Beýleki uly bir bölegi bolsa öňki söwet döwletleriniň çäklerinde ýaşaýarlar. Ýene-de beýleki bir uly topary bolsa Birleşen ştatlarda, Germaniýa, Kanada we Ysraýyl döwletlerinde ýaşaýarlar. Ruslar ýewropada ilat sany boýunça iň köp adamly milletdir.

Ruslar köp däpleri we medeniýetleri gündogar slawýan halkarynyň aýratyn hem Belaruslaryň we Ukrainlaryň däplerine we medeniýetlerine meňzeýär. Olaryň aglaba bölegi din hökmünde Ortodoks hristiýançylygyna ynanýarlar. Rus dili Russiýanyň, Belarusiýanyň, Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň we Täjigistanyň resmi dilidir. Käbir öňki söwet döwletlerinde ikinji dil hökmünde gürlenilýär.

İlaty[üýtget | edit source]

Öňki Sowet döwletlerinde Ruslaryň ýerleşişi göterim görnüşinde gökezilen

2010-njy ýylyň hasabyna göra dünýäde 129 million ruslar ýaşaýar. Olaryň 86% Russiýada , 11.5% GDA döwletlerinde we Baltika döwletlerinde , 2.5% bolsa dünýäniň beýleki ýurtlarynda ýaşaýarlar.[22]

Diaspora(bölünişik)[üýtget | edit source]

Rus halkynyň käbir bölegi Rus imperiýasy we Sowet Saýuzy wagtlarynda oturumly ýerlerinden göçmeli edilýärler.[23]

1917-nji ýylda oktýabr rewolýusiýasy we halk gozgolaňlaryndan soňra köp ruslar Bolşewik režimi astynda öz ýerlerinden göçmeli edilýärler. Millionlap adamlar bosgun ýagdaýyna düşýärler. Köp ak emigrantlar Aklaryň hereketine gatnaşany üçin gaçyp gidýärler we beýleki käbir ruslar täze režime görä öňki söwet döwletlerine göçmeli edilýärler.

Russiýadan daşarda ýaşaýan ruslaryň aglaba bölegi öňki sowet döwletlerinde(Ukraina (8 million), Gazagystan (3.8 million), belarusiýa (785,000), Latwiýa (520,000) Özbegistan (650,000) we Gyrgyzystan (419,000)) ýaşaýarlar.

Galareýa[üýtget | edit source]

Salgylanmalar[üýtget | edit source]

  1. 130 - 150 million diýip çaklanylaýar. 111 million i Russiýada (2010 ilat sanawy), 16 million öňki söwet döwletlerinde (8 M Ukrainada, 4.5 M Gazagystanda, 1 M Belarusiýada, 0.6 M Latwiýada, 0.6 M Özbegistanda, 0.6 M Gyrgyzystanda. 10 million golaý ruslar dünýäniň beýleki böleklerinde (Amerika we demirgazyk ýewropa agyrlykly).
  2. Ruslaryň etnik topary, 2010 ilat sanawy, Rosstat. Çap edilen: 15 Fewral 2012 (ru)
  3. Про кількість та склад населення України за підсумками Всеукраїнського перепису населення 2001 року
  4. "(2009 census)". Archived from the original on 23 July 2011. Retrieved 22 July 2012. 
  5. "Rus diliniň daşary ýurtdaky oruny üçin konferensiýa niýetlenen". Russiýanyň daşary işler minstrligi. Retrieved 24 June 2014. 
  6. (ru) 2002 russiýa ilat sanawy
  7. "American FactFinder - Netijeleri". Data Access and Dissemination Systems (DADS). 
  8. "Ýewreýler , asyl döwletleri we ýaşlary boýunça". statistika baradaky döwlet gullugy. Ysraýyl döwleti. 6 September 2017. Retrieved 14 October 2017. 
  9. Хостинг VPS аренда сервера | Интернет Хостинг Центр
  10. "Câmara de Comércio Brasil-Rússia". Brasil-russia.com.br. Retrieved 22 July 2012. 
  11. "Population Census 2009". Republic of Belarus Official Statistics. Archived from the original on 11 January 2010. 
  12. Ilat sanawy hasabaty, 2016 ilat sanawy(Iňlis dilinde)
  13. "Ethnic groups in Kyrgyzstan (2009 census)" (PDF). Kyrgyz Statistical Agency. 2009. Archived from the original (PDF) on 20 September 2011. Retrieved 31 March 2011. 
  14. http://www.pmlp.gov.lv/lv/assets/documents/Iedzivotaju%20re%C4%A3istrs/07022017/ISVN_Latvija_pec_TTB_VPD.pdf
  15. "Moldovan Population Census from 2004". Maldowanyň statistika baradaky döwlet gullugy. Archived from the original on 14 November 2010. 
  16. "Tranistriýa üçin 2004 ilat snawy maglumatlary: PMR urban, Köpdillilik, köp medeniýetlilik". pridnestrovie.net. Archived from the original on 17 February 2007. 
  17. PO0222U: Jynsy, Etnik milleti we döwleti , 1 Ýanwar
  18. "The World Factbook". Cia.gov. Retrieved 22 July 2012. 
  19. "La communauté russe en France est "éclectique"". 
  20. "Gyventojų pagal tautybę dalis, palyginti su bendru nuolatinių gyventojų skaičiumi". osp.stat.gov.lt. Retrieved 13 August 2017. 
  21. "Azerbaýjan respublikasynyň statistika baradaky döwlet komiteti". azstat.org. Archived from the original on 7 January 2012. 
  22. "журнал "Демоскоп Weekly" № 571 - 572 14 - 31 октября 2013. А. Арефьев. Тема номера: сжимающееся русскоязычие. Демографические изменения - не на пользу русскому языку". 
  23. Russians left behind in Central Asia. BBC News. Noýabr 23, 2005.