Mongollar

Wikipediýa, erkin ensiklopediýa
Jump to navigation Jump to search
Mongollar
Монголчууд
Jemi ilat sany
c. 10–11 million (2016)
Sebitler we ilat sanlary
Flag of Mongolia.svgMongoliýa     3,201,377
Flag of the People's Republic of China.svgHytaý (Mangoliýanyň Hytaý welaýatynda)
Flag of the People's Republic of China.svgHytaý6,146,730 (2015)[1]
Flag of Russia.svgRussiýa822,763[2]
Flag of South Korea.svgKoreýa Respublikasy41,500[3]
Flag of the United States.svgAmerika18,000–20,500[4]
Flag of Kyrgyzstan.svgGyrgyzystan10,000[5]
Flag of the Czech Republic.svgÇehiýa7,034[6]
Flag of Japan.svgÝaponiýa7,340[7]
Flag of Canada.svgKanada6,311[8]
Flag of Germany.svgGermaniýa4,056[7]
22pxBeýik Britaniýa3,331[7]
Flag of France.svgFransiýa2,459[7]
Flag of Turkey.svgTürkiýe2,143[7]
Flag of Kazakhstan.svgGazagystan2,723[7]
Flag of Austria.svgAwstriýa2,007[9]
Flag of Malaysia.svgMalaýziýa1,530[7]
Diller
Mongol dili
Din
Tibet buddasy, Şamanism.[10][11][12]
beýleki ownuk bölekler Sünni Musulman, Gündogar Ortodoks buthanasy, Taoism, Bön and Protestant.

Mongollar (Mangolçamong. Монголчууд, ᠮᠣᠩᠭᠣᠯᠴᠤᠳ, Mongolchuud, [[Halkara fonetik elipbiý|[ˈmɔŋ.ɢɔɮ.t͡ʃʊːt]]])  Gündogar Aziýa we Merkezi Aziýa , Mongoliýa we Hytaýda ýaşaýan etniki millet. Olaryň uly bölegi Hytaý we Russiýada ýaşaýarlar.

Dolandyryş görnüşi we düzümleri[üýtget | edit source]

Çingiz hanyň döreden Mongollarda , ýerli mongollara "iwgen","obop" we kiçi birliklere bolsa "aýmug" we "ýasun" diýilipdir. Goşun hem şu görnüşde döredildi. "Ulus" diýilýän mongol tiresindäki adamlaryň hemmesi diýen ýaly esger hasaplanylypdyr, tireler sapara çykanlarynda her kim öz çadyry, haýwanlary we aýallary bilen bir goşun ýaly bolup çykardylar. Her tiräniň özüniň dolandyryş sistemasy bolupdyr. Ýaraglary özleri ýasapdyrlar. Basyp alan döwletleri dolandyryp bolmajak dereje köpdi. Syýasy we dolandyryş taýdan mongollar pesdiler we şol sebäpli hem bu ugurda köp kynçylyklar çekdiler. Döwlet edaralaryndan döwlet işgäri we salgyt ýygnaýjy görän azdy.

Çingiz anyň neslinden bolanlar Çagataý hanlygy (1227-1370), Ilhanlylar (1256-1353), Altyn Orda (1226-1502), Şeýbany hanlygy (1500-1598) we Krym hanlygy döredýär. Çingiz hanyň ogullary we agtyklarynyň häkimýeti örän gysga dowam etdi. Abbasidler halyflygynyň merkezi bolan Bagdatdy 1257-nji ýylda ýumurdylar. Şu wagtky Siriýa,Gündogar ortaýer deňzi töwerekleri, Günbatar Anadoly kenarlaryny we Ýewropada Wena şäheriniň golaýlaryna çenli hökümdarlyk edipdirler.

On dördünji asyryň başlarynda Orta we Gündogar Aziýada musulman döwletlerde ýaşaýan mongollar yslam dinini kabul edip başladylar. Ilhanly hökümdary Mahmyt Gazan hanyň musulman dinine geçmegi bilen, generallar, wezir we esgerleriň uly bölegi musulman bolýar.


Mangollaryň şuwagtky ýaşaýan ýerleri[üýtget | edit source]

  • Hytaý, Mongoliýa we Russiýa mongollaryň iň köp jemlenen ýerleridir.

Çeşmeler[üýtget | edit source]

Şablon:Reflist

Daşarky çykgyt[üýtget | edit source]

  • Demographics of China
  • 2,656 Mongols proper, 461,389 Buryats, 183,372 Kalmyks (Russian Census (2010))
  • Şablon:Citation
  • Bahrampour, Tara (2006-07-03). "Mongolians Meld Old, New In Making Arlington Home". The Washington Post. https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/02/AR2006070200875.html. İstifadə tarixi: 2007-09-05.
  • President of Mongoli Received the Kalmyk Citizens of the Kyrgyz. 2012 Script error: No such module "webarchive".
  • https://www.czso.cz/documents/11292/27914491/1612_c01t14.pdf/4bbedd77-c239-48cd-bf5a-7a43f6dbf71b?version=1.0
  • 7.0 7.1 7.2 7.3 7.4 7.5 7.6 "Mongolia National Census" (PDF) (in Mongolian). National Statistical Office of Mongolia. 2010. Archived from the original (PDF) on 15 September 2011. Retrieved 29 January 2017. 
  • NHS Profile, Canada, 2011
  • "Bevölkerung nach Staatsangehörigkeit und Geburtsland" [Population by citizenship and country of birth] (in German). Statistik Austria. 3 July 2014. Retrieved 21 August 2014. 
  • National Bureau of Statistics of the People's Republic of China (April 2012). Tabulation of the 2010 Population Census of the People's Republic of China. China Statistics Press. ISBN 978-7-5037-6507-0. Retrieved 2013-02-19. 
  • China.org.cn – The Mongolian ethnic minority
  • China.org.cn – The Mongolian Ethnic Group