Mongollar

Wikipediýa, erkin ensiklopediýa
Jump to navigation Jump to search
Mongollar
Монголчууд
Jemi ilat sany
c. 10–11 million (2016)
Sebitler we ilat sanlary
Flag of Mongolia.svgMongoliýa     3,201,377
Flag of the People's Republic of China.svgHytaý (Mangoliýanyň Hytaý welaýatynda)
Flag of the People's Republic of China.svgHytaý6,146,730 (2015)[1]
Flag of Russia.svgRussiýa822,763[2]
Flag of South Korea.svgKoreýa Respublikasy41,500[3]
Flag of United States.svgAmerika18,000–20,500[4]
Flag of Kyrgyzstan.svgGyrgyzystan10,000[5]
Flag of Czech Republic.svgÇehiýa7,034[6]
Flag of Japan.svgÝaponiýa7,340[7]
Flag of Canada.svgKanada6,311[8]
Flag of Germany.svgGermaniýa4,056[7]
Faýl:Flag of United Kindom.svgBeýik Britaniýa3,331[7]
Flag of France.svgFransiýa2,459[7]
Flag of Turkey.svgTürkiýe2,143[7]
Flag of Kazakhstan.svgGazagystan2,723[7]
Flag of Austria.svgAwstriýa2,007[9]
Flag of Malaysia.svgMalaýziýa1,530[7]
Diller
Mongol dili
Din
Tibet buddasy, Şamanism.[10][11][12]
beýleki ownuk bölekler Sünni Musulman, Gündogar Ortodoks buthanasy, Taoism, Bön and Protestant.

Mogollar[13], Mongollar (Mangolçamong. Монголчууд, ᠮᠣᠩᠭᠣᠯᠴᠤᠳ, Mongolchuud, [[Halkara fonetik elipbiý|[ˈmɔŋ.ɢɔɮ.t͡ʃʊːt]]])  Gündogar Aziýa we Merkezi Aziýa , Mongoliýa we Hytaýda ýaşaýan etniki millet. Olaryň uly bölegi Hytaý we Russiýada ýaşaýarlar.

Dolandyryş görnüşi we düzümleri[düzet | çeşmäni düzet]

Çingiz hanyň döreden Mongollarda , ýerli mongollara "iwgen","obop" we kiçi birliklere bolsa "aýmug" we "ýasun" diýilipdir. Goşun hem şu görnüşde döredildi. "Ulus" diýilýän mongol tiresindäki adamlaryň hemmesi diýen ýaly esger hasaplanylypdyr, tireler sapara çykanlarynda her kim öz çadyry, haýwanlary we aýallary bilen bir goşun ýaly bolup çykardylar. Her tiräniň özüniň dolandyryş sistemasy bolupdyr. Ýaraglary özleri ýasapdyrlar. Basyp alan döwletleri dolandyryp bolmajak dereje köpdi. Syýasy we dolandyryş taýdan mongollar pesdiler we şol sebäpli hem bu ugurda köp kynçylyklar çekdiler. Döwlet edaralaryndan döwlet işgäri we salgyt ýygnaýjy görän azdy.

Çingiz anyň neslinden bolanlar Çagataý hanlygy (1227-1370), Ilhanlylar (1256-1353), Altyn Orda (1226-1502), Şeýbany hanlygy (1500-1598) we Krym hanlygy döredýär. Çingiz hanyň ogullary we agtyklarynyň häkimýeti örän gysga dowam etdi. Abbasidler halyflygynyň merkezi bolan Bagdatdy 1257-nji ýylda ýumurdylar. Şu wagtky Siriýa,Gündogar ortaýer deňzi töwerekleri, Günbatar Anadoly kenarlaryny we Ýewropada Wena şäheriniň golaýlaryna çenli hökümdarlyk edipdirler.

On dördünji asyryň başlarynda Orta we Gündogar Aziýada musulman döwletlerde ýaşaýan mongollar yslam dinini kabul edip başladylar. Ilhanly hökümdary Mahmyt Gazan hanyň musulman dinine geçmegi bilen, generallar, wezir we esgerleriň uly bölegi musulman bolýar.

Mangollaryň şuwagtky ýaşaýan ýerleri[düzet | çeşmäni düzet]

  • Hytaý, Mongoliýa we Russiýa mongollaryň iň köp jemlenen ýerleridir.

Çeşmeler[düzet | çeşmäni düzet]

  1. Demographics of China
  2. 2,656 Mongols proper, 461,389 Buryats, 183,372 Kalmyks (Russian Census (2010))
  3. "'Korean Dream' fills Korean classrooms in Mongolia". The Chosun Ilbo. 2008-04-24. Archived from the original on September 23, 2008. Retrieved 2009-02-06. 
  4. Bahrampour, Tara (2006-07-03). "Mongolians Meld Old, New In Making Arlington Home". The Washington Post. Arxivləşdirilib: [1] saytından 2017-05-25 tarixində. https://web.archive.org/web/20170525144017/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/02/AR2006070200875.html. İstifadə tarixi: 2007-09-05.
  5. President of Mongoli Received the Kalmyk Citizens of the Kyrgyz. 2012 Archived 2016-12-06 at the Wayback Machine
  6. "Arhiw nusgasy" (PDF). Archived (PDF) from the original on 2018-01-12. Retrieved 2018-05-27. 
  7. 7.0 7.1 7.2 7.3 7.4 7.5 7.6 "Mongolia National Census" (PDF) (in Mongolian). National Statistical Office of Mongolia. 2010. Archived from the original (PDF) on 15 September 2011. Retrieved 29 January 2017. 
  8. "NHS Profile, Canada, 2011". Archived from the original on 2017-12-31. Retrieved 2018-05-27. 
  9. "Bevölkerung nach Staatsangehörigkeit und Geburtsland" [Population by citizenship and country of birth] (in German). Statistik Austria. 3 July 2014. Archived from the original on 18 March 2015. Retrieved 21 August 2014. 
  10. National Bureau of Statistics of the People's Republic of China (April 2012). Tabulation of the 2010 Population Census of the People's Republic of China. China Statistics Press. ISBN 978-7-5037-6507-0. Archived from the original on 2012-08-13. Retrieved 2013-02-19. 
  11. "China.org.cn – The Mongolian ethnic minority". Archived from the original on 2018-08-16. Retrieved 2018-05-27. 
  12. "China.org.cn – The Mongolian Ethnic Group". Archived from the original on 2017-10-19. Retrieved 2018-05-27. 
  13. А.Алиев и К.Бориев, Русско-туркменский словарь, Ашхабад, 1929 г.

Daşarky çykgyt[düzet | çeşmäni düzet]