Azerbaýjan

Wikipediýa, erkin ensiklopediýa
Şuňa git: nawigasiýa, gözle
Azərbaycan Respublikası
Azerbaýjan Respublikasy
Azerbaýjanyň baýdagy Azerbaýjanyň gerbi
Azerbaýjan baýdagy Azerbaýjan gerbi
LocationAzerbaijan.svg
Paýtagt Baku
Prezident İlham Əliyev
Dil Azerbaýjan dili
Gimn Azerbaýjan gimni
Meýdany 86.600 km²
Ilat
 – ilat/km²
9.165.000
  106/km²
Garaşsyzlyk 28 maý1918
Pul Azerbaýjan Manaty
Wagt UTC +4
Telefon kod 994
Internet TLD .az

Azerbaýjan Respublikasy Günorta Kawkazyň gündogar böleginde, Hazar deňziniň kenarynda ýerleşýär. Ol günortada Eýran, günbatarda Türkiýe we Ermenistan, demirgazykda Russiýa we Gruziýa bilen araçäkleşýär. Ýurdun kenarýaka uzynlygy 713 kilometre barabardyr. 2010-nji ýyldaky maglumatlara görä, Azerbaýjanyň ilaty 9 million 165 müň adam. Azerbaýjan dili ýurduň resmi döwlet dili hasaplanýar. Ýurtda yslam dininden başga-da hristian dininin mezheplerine uýýanlar hem bar. Azerbaýjan döwleti özüniň konstitusion häsiýetnamalaryna laýyklykda, demokratik, hukuk, dünýewi respublikadyr. Azerbaýjan Respublikasy -prezident respublikasydyr. Azerbaýjan Birleşen Milletler Guramasy, Garaşsyz Döwletler Arkalaşygy, Ýewropanyň Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň, Ýewropa geňeşiniň, Demokratiýa we Ykdysady ösüş Guramasynyň (GUAM), Yslam Konferensiýasy Guramasynyň, Gara deňiz Ykdysady Hyzmatdaşlyk Guramasynyň hem-de Ykdysady Hyzmatdaşlyk Guramasynyň agzasydyr. Şelýe hem Azerbaýjan Ýewropa Bileleşigi, NATO, Halkara Pul Gaznasy, Ýewropanyň Ösüş we Döwrebaplaşdyryş banky we Yslam Ösüş banky bilen hyzmatdaşlyk edýär. Azerbaýjan - şöhleler ýurdy "Azerbaýjan" sözüniň gadymy taryhy bar. Bizin eýýamymyzdan öň, azerbaýjan topraklarynda ýaşaýan ilatyň agramly bölegi otparazlar eken. Bu ýurduň ady "Azer" ot, alow sözünden gelip çykandyr diýlip hem çaklanylýar. Azerbaýjan - gadymy medeniýetiň we däp-dessurlaryň ýurdy hasaplanýar. Taryhyň dürli döwürlerinde bu ýerlere ornaşan oguz taýpalary ýerli ilat bilen uýgunlaşyp, olaryň medeniýetini baýlaşdyrypdyrlar. Azerbaýjan köp sanly pelsepeçileriň, alymlaryň, şahyrlaryň, heýkeltaraşlaryň, sazandalaryň we suratkeşleriň dörän mekanydyr. Bu ýerde Nizami Genjewi, Hagani Şirwani, Bahmanýar, Fizuli, Nasreddin Tusi, Şah ismail Hatai, Molla Panah Wagif, A. Beki-hanow, M.F. Ahundow, M.A. Sabir, J. Mamedgulizade, Guseýn Jawid, J. Jabbarly, Samed Wurgun, Aliaga Wahid we Resul Ryza ýaly alymlar, şahyrlar ýaşap geçipdirler. Azerbaýjanyň ylym we biliminin hem köp asyrlyk taryhy bar. 1919-njy ýylda açylan Baku Döwlet uniwersiteti, 1945-nji ýylda döredilen Azerbaýjanyň Ylymlar akademiýasy ýurtda ylmyň, medenieýtiň we bilimiň ösüşine iňňän uly goşant goşdy. Onlarça ýokary okuw mekdepleri we tehnikumlar, müňlerçe mekdep, kollej we liseýler häzirki Azerbaýjanyň bilim ulgamyny düzýär. On ýyllyklaryň dowamynda ýurduň senagat pudagy çalt depginlerde ösdi. Nebit, himiýa, metallurgiýa, maşyngurluşyk ýaly senagat pudaklary bilen bir hatarda oba hojalygynda pagtaçylyk, üzümçilik we maldarçylyk ýaly ugurlarda işler talabalaýyk edilip gurnaldy we uly ösüşler gazanyldy.

Häzir hem Azerbaýjany nebitsiz göz öňüne getirmek mümkin däl. Nebit diňe bir baýlyk däl, eýsem-de bolsa, ýurduň şöhrat- şanydyram. Irki döwürlerde çet ýurtlardan nebit üçin köp adamlar gelipdirler. Müňýyllyklaryň dowamynda içi nebitli meşik düýe kerwenleri gündogardan günbatara gatnap durupdyr.


Baýramçylyklar we belli seneler[üýtget]

1 ýanwar - Täze ýyl baýramçylygy. , 8 mart - Halkara Zenanlar güni. 9 maý - Ýeňiş güni. 15 iýun - Azerbaýjan halkynyň azat edilen güni. 26 iýun - Azerbaýjan Respublikasynyň Ýaragly Güýçleriniň güni. 31 dekabr - Dünýädäki azerbaýjanlaryň raýdaşlyk güni. Nowruz baýramy - bäş gün. Gurban baýramy - iki gün. Oraza baýramy - iki gün.


 
Türkmen döwletler we Awtonom türkmen döwletler
Türkmen döwletler: Azərbaycan bayrağı AzerbaýjanQazaxıstan bayrağı GazagystanQırğızıstan bayrağı GyrgyzystanKipr Türk bayrağı Demirgazyk Kipr Türk Respublikasy
Özbəkistan bayrağı ÖzbegistanTürk bayrağı TürkiýeTürkmənistan bayrağı Türkmenistan

Awtonom Türkmen Döwletler: Altaý | Baýan-Olgey | Başgyrdystan | Çuwaşystan | Dagystan | Gündogar Türkistan | Dolgan-Mens | Gagauz | Hakasiýa | Garagalpagystan | Kabardino-Balkariýa | Karaçaý-Çerkes | Krym | Nahçywan | Tatarystan | Tuwa | Ýakudystan