Afrika

Wikipediýa, erkin ensiklopediýa
Şuňa git: nawigasiýa, gözle
Ýarymşaryň kartasynda Afrika
Dünýä kartasynda Afrika

AfrikaOrtaýer deňziniň we Gyzyl deňziň günortasynda, Atlantik okeanyň gündogarynda we Hindi okeanynyň günbatarynda ýerleşýän bir kontinent. Ol ululygy boýunça Ýewraziýadan soň ikinji kontinentdir. Şeýle hem oňa Afrikadan we ýanaşyk adalardan ybarat bolan dünýä bölegi diýlip at berilýär. Afrikanyň meýdany 30 065 000 km² ýa-da gury ýer meýdanynyň 20,3 %-inden ybaratdyr, adalary bilen bolsa — 30,2 million km² çemesi bolup, şeýlelikde Ýer ýüzüniň umumy meýdanynyň 6 %-ini we gury ýeriň 20,4 %-ini tutýar. Afrikanyň territoriýasynda 55 sany döwlet, 4 sany ykrar edilmedik döwlet we 5 sany garaşsyz territoriýa (ada) ýerleşýär. Afrika ilatynyň sany sany boýunça dünýä ilatynyň 10/1 bölegini tutýar. Territoriýasy 30,3 mln km2. Gury ýeriň 5/1% tutýar. Afrika Ýewropadan 14 km Gibraltar bogazy arkaly bölünýär. 1859-60 ýyllarda Suls kanaly gurulmazdan öň Aziýa bilen gury ýer arkaly birleşýärdi. Afrikanyň çägi Tunisden GAR-a çenli 8000 km, Senegoldan Somala çenli 7,5 müň km uzalyp gidýär. Afrikanyň esasy çägi ekwatorial giňişlikde ýerleşip, gün şöhlesiniň iň köp düşýän yssy klimatly ýeridir. Çäginiň birnäçe bölegi ekwatordan uzakda ýerleşip, gurak klimatly ýerdir. Onuň demirgazygynda 8 mln km2 çägi tutýan Sahara çöli ýerleşýär. Afrikanyň çäginiň 5/1 böegi daglyk ýerdir. Afrika şertli günbatar, gündogar, günorta, demirgazyk, merkezi we ekwatorial diýip bölünýär. Madakaskar adasy aýry aýdylýar. Afrikanyň ilaty soňky wagt çalt köpelip başlady. Öň haýal ösýärdi. Meselem: b.e.sepgidinde Afrikanyň ilaty bary-ýogy 16 mln adamdy.

Ady Baýdak Рaýtagt Meydan Dil Ilaty Pul Karta
1. Aljir Flag of Algeria.svg Aljir 2,381,740 Arap dili 33,769,669 Aljir Dinary LocationAlgeria.svg
2. Angola Flag of Angola.svg Luanda 1,246,700 Portugal dili 15,941,000 Kuanza LocationAngola.svg
3. Günbatar Sahara Flag of the Sahrawi Arab Democratic Republic.svg Layun 266,000 Arap dili
İspan dili
382,617 Marokko Dirhemi LocationWesternSahara.svg
4. Benin Flag of Benin.svg Porto Novo 112,622 Fransuz dili 8,439,000 CFA Franky LocationBenin.svg
5. Botsvana Flag of Botswana.svg Gaborone 581,726 İňlis dili
Setswana dili
1,639,833 Pula LocationBotswana.svg
6. Burkina Faso Flag of Burkina Faso.svg Ouagadougou 274,000 Fransuz dili 13,228,000 CFA Franky LocationBurkinaFaso.svg
7. Burundi Flag of Burundi.svg Bujumbura 27,830 Fransuz dili
Kirundi dili
Swahili dili
6.054.714 Burundi Franky LocationBurundi.svg
8. Seuta Flag Ceuta.svg Seuta 28 İspan dili 78,320 Ewro Localización Ceuta.png
9. Jibuti Flag of Djibouti.svg Jibuti 23,200 Arab dili
Fransuz dili
496,374 Frank LocationDjibouti.svg
10. Çad Flag of Chad.svg N'Djamena 1,284,000 Fransuz dili
Arap dili
10,780,600 CFA Franky LocationChad.svg
11. Müsür Flag of Egypt.svg Kaýyr 1,001,449 Arap dili 76,000,000 Egipet Poundy LocationEgypt.svg
12. Ekwatorial Gvineya Flag of Equatorial Guinea.svg Malabo 28,051 Franțuz dili
İspan dili
Portugal dili
504,000 CFA Franky LocationEquatorialGuinea.svg
13. Eritreýa Flag of Eritrea.svg Asmara 117,600 Arab dili
Tigrinya dili
4,401,000 Nakfa LocationEritrea.svg
14. Efiopiýa Flag of Ethiopia.svg Addis Ababa 1,104,300 Amhar dili 84,500,000 Birr LocationEthiopia.svg
15. Kot-d’Iwuar Flag of Côte d'Ivoire.svg Abidjan
Yamoussoukro
322,460 Fransuz dili 17,654,843 CFA Franky LocationCotedIvoire.svg
16. Gabon Flag of Gabon.svg Libreville 267,668 Fransuz dili 1,384,000 CFA Franky LocationGabon.svg
17. Gambiýa Flag of The Gambia.svg Banjul 10,380 İñliz dili 1,700,000 Dalasi LocationGambia.svg
18. Gana Flag of Ghana.svg Accra 238,535 İñliz dili 23,000,000 Gana jedi LocationGhana.svg
19. Gvineýa Flag of Guinea.svg Conakry 245,857 Fransuz dili 10,211,437 Gvineya Franky LocationGuinea.svg
20. Gvineýa Bissau Flag of Guinea-Bissau.svg Bissau 36,544 Portugal dili 1,586,000 CFA Franky LocationGuineaBissau.svg
21. Lesoto Flag of Lesotho.svg Maseru 30,355 İñlis dili 1,795,000 Loti LocationLesotho.svg
22. Liberiýa Flag of Liberia.svg Monrovia 111,369 İñlis dili 3,489,072 Liberiya Dollary LocationLiberia.svg
23. Liviýa Flag of Libya.svg Tripoli 1,759,540 Arap dili 6,173,579 Libya Dinary LocationLibya.svg
24. Kabo Verde Flag of Cape Verde.svg Praia 4,033 Kabo Verde kreoly
Portugal dili
420,979 Kabo Verde escudo LocationCapeVerde.svg
25. Kamerun Flag of Cameroon.svg Yaoundé 475,442 Fransuz dili
İngiliz dili
17,795,000 CFA Franky LocationCameroon.svg
26. Kanariya adalary Flag of the Canary Islands.svg Las Palmas de Gran Canaria
Santa Cruz de Tenerife
7,447 İspan dili 1,995,833 Euro LocationCanaries.PNG
27. Keniýa Flag of Kenya.svg Nairobi 582,647 Swahili dili
İñlis dili
37,953,840 Keniya şilini LocationKenya.svg
28. Komorlar Flag of the Comoros.svg Moroni 2,235 Arap dili
Fransuz dili
798,000 Komor Franky LocationComoros.svg
29. Kongo Respublikasy Flag of the Republic of the Congo.svg Brazzaville 342,000 Hausa dili
Fransuz dili
3,999,000 CFA Franky LocationRCongo.PNG
30. Kongo Demokratik Respublikasy Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg Kinşasa 2,344,858 Fransuz dili 63,655,000 Kongo Franky LocationDRCongo.svg
31. Madagaskar Flag of Madagascar.svg Antananarivo 587,041 Malagasi dili
İspan dili
Fransuz dili
20,042,551 Madagaskar Ariarisi LocationMadagascar.svg
32. Madeira adalary Flag of Madeira.svg Funçal 828 Portugal dili 245,806 Ewro LocationMadeira.png
33. Malavi Flag of Malawi.svg Lilongwe 118,484 Chiçewa dili
İñlis dili
12,884,000 Kwaça LocationMalawi.svg
34. Mali Flag of Mali.svg Bamako 1,240,192 Fransuz dili 11,995,402 Frank LocationMali.svg
35. Marokko Flag of Morocco.svg Rabat 446,550 Arap dili 33,757,175 Marokko Dirhemi LocationMorocco.svg
36. Mavrikiý Flag of Mauritius.svg Port Louis 2,040 Marathi
İñlis dili
Fransuz dili
1,264,866 Mavrikiý Rupiýasy LocationMauritius.png
37. Mavritaniýa Flag of Mauritania.svg Nouakchott 1,030,700 Arap dili
Fransuz dili
3,069,000 Ougiýa LocationMauritania.svg
38. Maýotte Flag of Mayotte (local).svg Mamoudzou 374 Fransuz dili 186,452 Ýewro LocationMayotte.png
39. Melilýa Flag Melilla.svg Melilýa 20 İspan dili 66,000 Ewro Melilla, Spain location.png
40. Merkezi Afrika Respublikasy Flag of the Central African Republic.svg Bangui 622,984 Sango dili
Fransuz dili
4,216,666 CFA Franky LocationCentralAfricanRepublic.svg
41. Mozambik Flag of Mozambique.svg Maputo 801,590 Portugal dili
21,397,000 Mozambik Metikali LocationMozambique.svg
42. Namibiýa Flag of Namibia.svg Windhoek 825,418 Portugal dili 2,088,669 Namibiýa dollary LocationNamibia.svg
43. Niger Flag of Niger.svg Niamey 1,267,000 Hausa dili
Fransuz dili
13,272,679 CFA Franky LocationNiger.svg
44. Nigeriýa Flag of Nigeria.svg Abuja 923,768 Hausa dili
İñglis dili
148,000,000 CFA Franky LocationNigeria.svg
45. Réunion Flag of France.svg Sent-Denis 2,512 Fransuz dili 802,000 Ýewro Réunion-Pos.png
46. Ruanda Flag of Rwanda.svg Kigali 26,798 Kinyarwanda dili
Fransuz dili
10,186,063 Ruanda Franky LocationRwanda.svg
47. Sent Helena Flag of Saint Helena.svg Jamestown 410 İñlis dili 4,255 Sent Helena Paundu LocationSaintHelena.png
48. San Tome hem Prinsipi Flag of Sao Tome and Principe.svg San Tome 964 Portugal dili 157,000 Dobra LocationSaoTomeAndPrincipe.png
49. Senegal Flag of Senegal.svg Dakar 196,723 Fransuz dili 12,853,259 CFA Franky LocationSenegal.svg
50. Seýşeller Flag of Seychelles.svg Victoria 451 Seýşeller kreolü
İñlis dili
Fransuz dili
80,654 Seýşeller Rupiýasy LocationSeychelles.png
51. Sýerra Leone Flag of Somalia.svg Freetown 71,740 İñlis dili 6,294,774 Leone LocationSierraLeone.svg
52. Somali Flag of Sierra Leone.svg Mogadişu 637,657 Somali dili
Arap dili
9,558,666 Somali şilini LocationSomalia.svg
53. Somalilend Flag of Somaliland.svg Hargeisa 137,600 Somali dili
Arap dili
3,500,000 Somali şilini LocationSomaliland3.png
54. Sudan Flag of Sudan.svg Hartum 2,505,813 Arap dili
İñlis dili
39,154,490 Sudan Paundy LocationSudan.svg
55. Svazilend Flag of Swaziland.svg Mbabane
Lobamba
17,363 Siswati dili
İñlis dili
1,141,000 Lilangeni LocationSwaziland.svg
56. Tanzaniýa Flag of Tanzania.svg Dar es Salam
Dodoma
945,087 Swahili dili
İñlis dili
37,849,133 Tanzaniýa şilingi LocationTanzania.svg
57. Togo Flag of Togo.svg Lomé 56,785 Fransuz dili 6,100,000 CFA Franky LocationTogo.svg
58. Tunis Flag of Tunisia.svg Tunis 163,610 Arap dili 10,327,800 Tunis Dinary LocationTunisia.svg
59. Uganda Flag of Uganda.svg Kampala 236,040 Swahili dili
İñlis dili
27,616,000 Uganda Şilingy LocationUganda.svg
60. Günorta Afrika Respublikasy Flag of South Africa.svg Pretoria
Cape Town
Bloemfontein
1,221,037 Zulu dili
Hosa dili
Venda dili
Tswana dili
Tsonga dili
Demirgazyk Sotho dili
Günorta Sotho dili
Demirgazyk Ndebele dili
İñlis dili
Afrikaans dili
47,432,000 Rand LocationSouthAfrica.svg
61. Günorta Sudan Flag of South Sudan.svg Juba 372,410 İñlis dili 8,260,490 Pound LocationSouthSudan.svg
62. Zambiýa Flag of Zambia.svg Lusaka 752,614 İnlis dili 11,862,740 Zambian Kwaça LocationZambia.svg
63. ZimbabWe Flag of Zimbabwe.svg Harare 390,757 İñlis dili 13,349,000 Zimbabve Dollary LocationZimbabwe.svg