Afrika

Wikipediýa, erkin ensiklopediýa
Şuňa git: nawigasiýa, gözle
Ýarymşaryň kartasynda Afrika
Dünýä kartasynda Afrika

AfrikaOrtaýer deňziniň we Gyzyl deňziň günortasynda, Atlantik okeanyň gündogarynda we Hindi okeanynyň günbatarynda ýerleşýän bir kontinent. Ol ululygy boýunça Ýewraziýadan soň ikinji kontinentdir. Şeýle hem oňa Afrikadan we ýanaşyk adalardan ybarat bolan dünýä bölegi diýlip at berilýär. Afrikanyň meýdany 30 065 000 km² ýa-da gury ýer meýdanynyň 20,3 %-inden ybaratdyr, adalary bilen bolsa — 30,2 million km² çemesi bolup, şeýlelikde Ýer ýüzüniň umumy meýdanynyň 6 %-ini we gury ýeriň 20,4 %-ini tutýar. Afrikanyň territoriýasynda 55 sany döwlet, 4 sany ykrar edilmedik döwlet we 5 sany garaşsyz territoriýa (ada) ýerleşýär. Afrika ilatynyň sany sany boýunça dünýä ilatynyň 10/1 bölegini tutýar. Territoriýasy 30,3 mln km2. Gury ýeriň 5/1% tutýar. Afrika Ýewropadan 14 km Gibraltar bogazy arkaly bölünýär. 1859-60 ýyllarda Suls kanaly gurulmazdan öň Aziýa bilen gury ýer arkaly birleşýärdi. Afrikanyň çägi Tunisden GAR-a çenli 8000 km, Senegoldan Somala çenli 7,5 müň km uzalyp gidýär. Afrikanyň esasy çägi ekwatorial giňişlikde ýerleşip, gün şöhlesiniň iň köp düşýän yssy klimatly ýeridir. Çäginiň birnäçe bölegi ekwatordan uzakda ýerleşip, gurak klimatly ýerdir. Onuň demirgazygynda 8 mln km2 çägi tutýan Sahara çöli ýerleşýär. Afrikanyň çäginiň 5/1 böegi daglyk ýerdir. Afrika şertli günbatar, gündogar, günorta, demirgazyk, merkezi we ekwatorial diýip bölünýär. Madakaskar adasy aýry aýdylýar. Afrikanyň ilaty soňky wagt çalt köpelip başlady. Öň haýal ösýärdi. Meselem: b.e.sepgidinde Afrikanyň ilaty bary-ýogy 16 mln adamdy.

  1. Alžir
  2. Angola
  3. Benin
  4. Botswana
  5. Burkina-Faso
  6. Burundi
  7. Çad
  8. Efiopiýa
  9. Ekwatorial Gwineýa
  10. Eritreýa
  11. Gabon
  12. Gambiýa
  13. Gana
  14. Günorta Afrika Respublikasy
  15. Günorta Sudan
  16. Gwineýa
  17. Gwineýa-Bisau
  18. Jibuti
  19. Kabo-Werde
  20. Kamerun
  21. Keniýa
  22. Komorlar
  23. Kongo Demokratik Respublikasy
  24. Kongo Respublikasy
  25. Kot-d’Iwuar
  26. Lesoto
  27. Liberiýa
  28. Liwiýa
  29. Mawrikiý
  30. Mawritaniýa
  31. Madagaskar
  32. Malawi
  33. Mali
  34. Marokko
  35. Merkezi Afrika Respublikasy
  36. Mozambik
  37. Müsür
  38. Namibiýa
  39. Niger
  40. Nigeriýa
  41. Ruanda
  42. San-Tome we Prinsipi
  43. Swazilend
  44. Seýşeller
  45. Senegal
  46. Somali
  47. Sudan
  48. Sýerra-Leone
  49. Tanzaniýa
  50. Togo
  51. Tunis
  52. Uganda
  53. Zambiýa
  54. Zimbabwe