Bogota
Bogota (Santa-fe-de-Bogota, isp. Bogotá) — Kolumbiýa Respublikasynyň
Bogota, resmi taýdan Bogota, Paýtagt etraby (öň Santafe de Bogota diýlip atlandyrylýardy), Kolumbiýa Respublikasynyň we Kundinamarka departamentiniň paýtagtydyr. Ol paýtagt etraby hökmünde dolandyrylýar we Konstitusiýanyň we kanunyň çäklerinde öz işlerini dolandyrmakda özbaşdaklyga eýedir. Kolumbiýadaky beýleki etraplardan tapawutlylykda, Bogota birinji derejeli territorial birlik bolup, kanunyň departamentlere berýän administratiw ygtyýarlyklary bar. Ol 20 ýerli ýerden ybarat bolup, her biriniň öz ýerli häkimi we Ýerli Dolandyryş Geňeşi (JAL) bar. Ol ýurduň syýasy, ykdysady, administratiw, senagat, sungat, medeni, sport we syýahatçylyk merkezidir.
Bogota 1538-nji ýylyň 6-njy awgustynda And daglaryndan kyn ekspedisiýadan soň ispan konkistadory Gonsalo Jimenez de Kesada tarapyndan Granadanyň Täze Patyşalygynyň paýtagty hökmünde esaslandyryldy.
Ol Sukreden (deňiz derejesinden 2790 metr beýiklikde) we Kitodan (deňiz derejesinden 2850 metr beýiklikde) soň dünýäde üçünji iň beýik paýtagt şäheridir. Ol deňiz derejesinden ortaça 2625 metr beýiklikde ýerleşýär. Kolumbiýanyň merkezinde, And daglarynyň gündogar Kordilýerasynda ýerleşýän Kundiboýasense platosynyň bir bölegini emele getirýän Bogota sawannasy diýlip atlandyrylýan tebigy sebitde ýerleşýär.
Şäher meýdany günortadan demirgazyga 33 km we gündogardan günbatara 16 km uzalýar. Paýtagt hökmünde, onda ýerine ýetiriji (Respublikanyň Prezidenti), kanun çykaryjy (Kolumbiýa Kongresi) we kazyýet (Ýokary Adalat Sudy, Konstitusion Sudy, Döwlet Geňeşi we Kazyýetiň Ýokary Geňeşi) häkimiýet şahalarynyň iň ýokary derejeli edaralary ýerleşýär.
The Economist žurnalynyň maglumatlaryna görä, Bogota ykdysady taýdan önümçiliginiň möçberi, işewürligi başlamagyň we alyp barmagyň aňsatlygy, maliýe taýdan kämilligi, global kompaniýalary özüne çekmek ukyby we adam kapitalynyň hili bilen baglanyşykly güýji bilen tapawutlanýar. Ol Kolumbiýanyň we And sebitiniň esasy bazary we Kolumbiýada daşary ýurt maýa goýumlary üçin esasy ugur (70%). Ol ýurtda iň ýokary nominal we adam başyna düşýän jemi içerki önüme eýe bolup, milli umumy önümiň iň uly paýyny (24,5%) goşýar we jemi içerki önüm boýunça Latyn Amerikasynda altynjy uly şäher bolup (takmynan 106,678 milliard ABŞ dollary), adam başyna düşýän nominal jemi içerki önümi 11,594 ABŞ dollary we adam başyna düşýän PPP jemi içerki önümi 20,120 ABŞ dollarydyr.[36] Şeýle hem, ol Kolumbiýadaky iň uly işewürlik merkezi bolup, bu ýerde ýokary täsirli taslamalaryň köpüsi işe girizilýär.
Şäheriň aeroporty, mifiki El Dorado wulkanynyň adyny göterýän El Dorado halkara aeroporty, Latyn Amerikasynda iň uly ýük daşamalaryny amala aşyrýar we ýolagçy gatnawy boýunça Günorta Amerikada iň işjeň şäherdir. Bu iň köp uniwersiteti (114) we ylmy-barlag merkezleri bolan Kolumbiýa şäheridir.[38] Ol köp sanly muzeýler, teatrlar we jemgyýetçilik kitaphanalary (BibloRed) bilen wekilçilik edilýän baý medeni sahna bilen öwünýär we oňa "Günorta Amerikanyň Afiny" lakamyny berýär. Bogota şäheri 2018-nji ýylyň Global Şäherler Indeksinde 55-nji orny eýeleýär we GaWC tarapyndan Beta+ global şäher hasaplanýar.[41] Şweýsariýanyň Ženewa şäherinde ýerleşýän halkara guramasy bolan Bütindünýä Ykdysady Forumy (WEF) Bogotany COVID-19 pandemiýasy döwründe welosiped sportuny ösdürmekde dünýäde iň gowy bäş şäheriň biri hökmünde görkezdi. Ol ýerde eýýäm 550 km welosiped infrastrukturasy bolsa-da, 2020-nji ýylyň mart aýynyň ortalaryna çenli wagtlaýynça goşmaça 117 km goşuldy.