Türkmen elipbiýi

Wikipediýa, erkin ensiklopediýa

Türkmen elipbiýi, Türkmenistanda Türkmen dili üçin ulanylýan latyn grafikasy elipbiýidir.

Mazmuny 1 Harplar 2 Çekimli we çekimsizler 3 Türkmen elipbiýinde ýok bolan harplar 4 Käbir goýberilýän ýalňyşlyklar 5 Nädip dogry türkmençe ýazmaly? 6 Näme üçin dürs ýazuw gerek? 7 Ulanylan çeşmeler

[redaktirle] Harplar

Türkmen elipbiýi, latyn grafikasyna görä ýazylyp 1993 ýyldan bäri Türkmenistanda durmuşyň ähli pudaklarynda ulanylmaga başlandy. Ol 1930-njy ýyllarda ulanylan latyn we ondan soň 1991-nji ýyla çenli ulanylan Kiril elipbiýden tapawutlanýar. Türkmen elipbiýinde 30 sany harp bar.

Bular:

A B Ç D E Ä F G H I J Ž K L M N Ň O Ö P R S Ş T U Ü W Y Ý Z

a b ç d e ä f g h i j ž k l m n ň o ö p r s ş t u ü w y ý z

latyn	kiril	IPA	latyn 1993	latyn 1992-1993	latyn 1927-1940
A a	А а	[a]	A a	A a	A a
B b	Б б	[b]	B b	B b	B b
Ç ç	Ч ч	[ʧ]	Ç ç	C c	C c
D d	Д д	[d]	D d	D d	D d
E e	Е е	[je], [e]	E e	E e	E e
Ä ä	Ә ә	[æ]	Ä ä	Ea ea	Ә ә
F f	Ф ф	[ɸ]	F f	F f	F f
G g	Г г	[g~ʁ]	G g	G g	G g
H h	Х х	[h~x]	H h	H h	H/X h/x
I i	И и	[i]	I i	I i	I i
J j	Җ җ	[ʤ]	J j	J j	Ç ç
Ž ž	Ж ж	[ʒ]	£ ɾ	Jh jh	Ƶ ƶ
K k	К к	[k~q]	K k	K k	K/Q k/q
L l	Л л	[l]	L l	L l	L l
M m	М м	[m]	M m	M m	M m
N n	Н н	[n]	N n	N n	N n
Ň ň	Ң ң	[ŋ]	Ñ ñ	Ng ng	Ŋ ŋ
O o	О о	[o]	O o	O o	O o
Ö ö	Ө ө	[ø]	Ö ö	Q q	Ө ө
P p	П п	[p]	P p	P p	P p
R r	Р р	[r]	R r	R r	R r
S s	С с	[θ]	S s	S s	S s
Ş ş	Ш ш	[ʃ]	$ ¢	Sh sh	Ş ş
T t	Т т	[t]	T t	T t	T t
U u	У у	[u]	U u	U u	U u
Ü ü	Ү ү	[y]	Ü ü	V v	Y y
W w	В в	[β]	W w	W w	V v
Y y	Ы ы	[ɯ]	Y y	X x	-
Ý ý	Й й	[j]	Ұ ÿ	Y y	J j
Z z	З з	[ð]	Z z	Z z	Z z

[redaktirle] Çekimli we çekimsizler

a, e, ä, y, i, o, ö, u, ü harplary çekimli sesleri, beýleki harplar bolsa çekimsiz sesleri aňlatmak üçin ulanylýar.

[redaktirle] Türkmen elipbiýinde ýok bolan harplar

Esasy ýalňyşlyklaryň biri türkmen elipbiýinde ýok bolan harplary ulanmakdyr. Olar beýleki latyn elipbiýlerinde bolan Q/q, X/x, C/c, V/v ýaly harplardyr. Bulary ulanmak ýalňyşlykdyr.

[redaktirle] Käbir goýberilýän ýalňyşlyklar

Käbir harplar türkmen dilinde ulanylmaýar.
- Viktoriýa däl Wiktoriýa bolmaly
- Quentin Tarantino däl Kwentin Tarantino
- taxi, maximum däl taksi,maksimum
- capital däl kapital

Käbir sesler käbir sözlerde ýazylmaýar
- kyýn däl kyn
- uzyýn däl uzyn
- dolly(göwrüm) däl doly

Käbir ýokardaka meňzeş ýagdaýlarda bu sesler ýazylýar
- dün däl düýn

Türkmen dilinde sözler b, d, j sesleri bilen gutarmaýar
ad däl at
ýab däl ýap
saj däl saç

==Käbir goýberilýän ýalňyşlyklar == (Düzeltme)

- Viktoriýa - bu at bolandygy üçin üýtgedilip ýazylmaýar. Edil aýdylyşy ýaly ýazylýar. 
- Quentin Tarantino hem şeýle. 

==Käbir goýberilýän ýalňyşlyklar == (Bellik)

- Tehniki sözler we şoňa meňzeş halkara sözleri üýtedilmeýär, bolşy ýaly ýazylýar. Mysal üçin: wideo däl, video, Wenise däl, Venice.

[redaktirle] Nädip dogry türkmençe ýazmaly?

- Türkmençe ýazuwy dürs bolan bir resminama, websahypa, kitaplara seretmeli. Meselem:Türkmenistanyň salgyt gullugy
- Sözlük we beýleki dürs ýazuw gollanmalaryndan peýdalanmaly.
- Bilýän adamlardan soramaly

- Viktoriýa däl Wiktoriýa bolmaly - Quentin Tarantino däl Kwentin Tarantino Wiktoriýa we Kwentin Tarantino dogry. Sebäbi (V) (Q) harplary türkmen elipbisinde ýok. Ýok harplar bilen nädip ýazmak mümkin bolýanmyş? (Qu) eşdilýändigi sebäbe görä (Kw) dogry.

[redaktirle] Näme üçin dürs ýazuw gerek?

- Bir edebi diliň barlygy we ösüşi onuň dürs we belli bir ülňülere görä ýazylýandygyna baglydyr.
- Dogry aragatnaşygy ýola goýmak.
- Diliň peýdalanyşynda eden-etdilikden gaça durmak

[redaktirle] Ulanylan çeşmeler

Dersat