Surhandarýa welaýaty

^{[takyklamasyz]}
Ýurt	Özbegistan
Paýtagt	Termez
Koordinatlar	38°00′00″ dg. g. 67°30′00″ gd. u. / 38.00000° dg. g. 67.50000° gd. u. (G) (O) (Я)Koordinatlar: 38°00′00″ dg. g. 67°30′00″ gd. u. / 38.00000° dg. g. 67.50000° gd. u. (G) (O) (Я)
Häkim	Q106584062?
Düýbi tutuldy	1941 Iýun 3
Meýdan	20 800 km²
Sagat guşaklygy	UTC+05:00[d]
Resmi saýt	surxon.gov.uz

Surhanderýa welaýaty — Özbegistanyň bir welaýaty, ýurduň iň günorta-gündogarynda ýerleşýär. 1941 ýylyň 6 martynda esaslandyrylan bu sebit içerki taýdan Kaşkadar welaýaty, daşarky taýdan bolsa Türkmenistan, Owganystan we Täjigistan bilen serhetleşýär, demirgazykdan bolsa sagadyň tersine hereket edýär. Ol öz adyny sebitden akýan Surhanderýa derýasyndan alýar. Onuň meýdany 20,100 km²^[1]^[2]. Ilatyň sany 2,743,201 adam diýlip çaklanylýar (2022 ýylyň başynda), olaryň 80% -i oba ýerlerinde ýaşaýar. Resmi maglumatlara görä, ilatyň 83% -i özbekler, 12,5% -i täjiklerdir. Sebitde, şeýle hem tutuş Özbegistanda iň beýik nokady Hisor dag gerişinde 4,643 m beýiklikdäki Hazrati Sulton depesidir^[3].

Sebit merkezi Termez şäheridir, ilaty takmynan 200,000 adam (2024 ýylyň çaklamasy), ikinji uly şäher bolsa ilaty 78,300 adam (2016 ýylyň çaklamasy) bolan Denau (Denau). Beýleki şäherleriň arasynda Boýsun, Jarkorgon, Kumkorgon, Şargun, Şerobod, Şorçi we Sariosiýo bar^[4].

Howasy kontinental, ýumşak, çygly gyş we yssy, gurak ýaz aýlary bilen. welaýatyň günorta bölegi pisse we çöl çökündi sawannasy bilen häsiýetlendirilýän Badhyz-Karabil ýarym gurak ekoregionynda (PA0808) ýerleşýär. Demirgazyk bölegi pisse, badam, hoz, alma we arça bilen häsiýetlendirilýän açyk tokaýlar (Gissaro-Alaý açyk tokaý ekoregiony, PA1306) bilen häsiýetlendirilýär. Ýowşan pes belentliklerde köp duş gelýär^[5].

Tebigy baýlyklara nebit, tebigy gaz we kömür girýär. Ýeňil senagat, esasan pagta arassalaýjy we azyk önümlerini gaýtadan işleýän pudaklar, sebit ykdysadyýetiniň, esasan hem sarp ediş harytlarynyň önümçiliginiň möhüm bölegini düzýär. Oba hojalygy, esasan, pagta we däne ekinlerine esaslanýar, bagçylyk we üzümçilik bilen hem üpjün edilýär. Surhondarýa ýurduň iň uly pagta üpjün edijisidir. Maldarçylyk welaýatyň oba hojalyk önümleriniň 40% -ni düzýär. welaýatyň howa şertleri şeker gamyş ýaly subtropiki ekinleri hem ösdürip ýetişdirmäge mümkinçilik berýär.

Sebitde ösen ulag infrastrukturasy bar, 300 km demir ýoly we 2700 km asfalt ýollary bar. Merkezi Aziýanyň ýeke-täk derýa porty Termezde, Amyderýa derýasynda ýerleşýär.

Salgylanmalar

↑ "Ўзбекистонда энг кўп аҳоли қайси вилоятда яшайди?". Qalampir.uz (in özbek dili). Retrieved 2022-02-11.
↑ Statistical Yearbook of the Regions of Uzbekistan 2005, State Statistical Committee, Tashkent, 2006 (Russian).
↑ Ethnic Atlas of Uzbekistan Archived 2008-10-06 at the Wayback Machine, Part 1: Ethnic minorities, Open Society Institute, table with number of Tajiks by region (in Russian).
↑ "Urban and rural population by district" (PDF) (in özbek dili). Surxondaryo regional department of statistics.
↑ Hirsch, Francine (2005). Empire of Nations: Ethnographic Knowledge and the Making of the Soviet Union (in iňlis dili). Ithaca: Cornell University Press. pp. 175–186. ISBN 9780801489082.

[1] "Ўзбекистонда энг кўп аҳоли қайси вилоятда яшайди?". Qalampir.uz (in özbek dili). Retrieved 2022-02-11.

[uzstat-2] Statistical Yearbook of the Regions of Uzbekistan 2005, State Statistical Committee, Tashkent, 2006 (Russian).

[3] Ethnic Atlas of Uzbekistan Archived 2008-10-06 at the Wayback Machine, Part 1: Ethnic minorities, Open Society Institute, table with number of Tajiks by region (in Russian).

[surxonstat-4] "Urban and rural population by district" (PDF) (in özbek dili). Surxondaryo regional department of statistics.

[5] Hirsch, Francine (2005). Empire of Nations: Ethnographic Knowledge and the Making of the Soviet Union (in iňlis dili). Ithaca: Cornell University Press. pp. 175–186. ISBN 9780801489082.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

TemplateStyles' `src` attribute must not be empty. v t e Özbegistan Respublikasynyň dolandyryş-çäk taýdan bölünişi
Welaýat hukukly şäherler	Daşkent · Hywa · Şahrisabz
Respublika	Garagalpagystan
Welaýatlar	Andijan · Buhara · Jyzzah · Kaşkadarýa · Nawoýy · Namangan · Samarkant · Surhandarýa · Syrdarýa · Daşkent · Fergana · Horezm
Fergana welaýatyna degişli eksklawlar	Jangaýyl · Çoň-Gara · Şahymerdan · Soh