PKK

Wikipediýa, erkin ensiklopediýa
Jump to navigation Jump to search

PKK (türkçe aýdylyşy: / Pekak we / ýa-da / Pekea /) [21] ýa-da doly ady bolan Partiýa Karkerên Kürdüstan (Türk Kürdüstan Işçiler Partiýasy), Türkiýäniň gündogar we günorta-gündogary, demirgazyk Yrak, Siriýanyň demirgazyk-gündogary we Eýran. demirgazyk-günbatary öz içine alýan sebitdäki döwlet we bu maksatlara ýetmek üçin Türkiýäniň çäginde [22] harby nyşanalara, oba goragçylaryna we parahat ilata garşy [23] [24] [25] [26] kanunlary düzgünleşdirýän hüjümlere garşy kanun; separatist däl ýaragly gurama. [27] [28] [29] [30] [31] [32] Şeýle hem, KADEK (Kürtçe: Congressya Azadî û Demokrasiya Kurdistanê, Türkçe: Kürdüstan Erkinlik we Demokratiýa Kongresi) we Kongra-Gel (Halk Gurultaýy) atlaryny ulandy. [33] [34] 1978-nji ýylda Lisiň Fis obasynda Abdullah Öcalan we 21 tarapdar [35] [36] tarapyndan döredilen PKK-nyň ideologiýasy 2005-nji ýyla çenli marksizm-leninizm esasynda esaslandyryldy, soňra bolsa demokratik konfederasiýa [37].

PKK guramasy tarapyndan amala aşyrylan ilkinji ýaragly hereketler 1978-nji ýylda radikal çepçi guramalara garşy bolupdy. [38] Hususan-da, 1978-1980-nji ýyllar aralygynda guralan birnäçe hüjüme garşy Türkiýedäki Işçiler we Daýhanlar Partiýasy (TIKP) maoist liniýasy TIKP agzalarynyň öldürilmegine sebäp boldy. [38] [39] 1979-njy we 1980-nji ýyllar aralygynda PKK Siverekdäki Bukak taýpasyna we sebitdäki parahat ilata garşy ýaragly hereketler etdi. [40] [41] [42] Sufficienteterlik maliýe goldawynyň bardygyna we söweşijiler üçin ýeterlik ukybynyň bardygyna ynanýan gurama; 1984-nji ýylda Eruh we Şemdinli reýdleri bilen, şondan bäri türk howpsuzlyk güýçlerine we parahat ilata garşy hüjümlerini dowam etdirýär.

Käbir syýasatçylaryň we ýazyjylaryň pikirine görä, PKK geçmişde-de, häzirki döwürde-de alyp barýan işleri üçin dürli marksizm-lenin guramalary ýa-da partiýalary bilen hyzmatdaşlyk edipdir. Bu gurama 2016-njy ýylyň 12-nji martynda Türkiýede hereket edýän Birleşen Rewolýusiýa Halk Hereketiniň senesi döredildi we käbir kommunistler umumy front bilen marksizm-lenin ýaragly guramasy bilen birleşdi. [43] Muňa garamazdan, PKK Günbatar ýurtlaryndan maliýe, ahlak we syýasy goldaw aldy; guramanyň ýarag we enjamlar bilen üpjün edilendigi öňe sürülýär. [44] Maliýeleşdirmegiň uly bölegi Türkiýedäki daşarky hüjümlerden berilýär. [45] Gurama öz-özüne ýeterlik maliýe goldawyny bermek üçin neşe gaçakçylygy, geroin öndürmek, adam söwdasy, pul ýuwmak we bikanun getirmek ýaly bikanun işleri alyp barýar. [46] [47] [48] 2010-njy ýylda Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan neşir edilen "Guramaçylykly jenaýat howpuna baha bermek" hasabatynda bu guramanyň diňe geroin söwdasyndan 50 million bilen 100 million dollar aralygynda girdeji gazanýandygy aýdylýar. [49]

PKK; Terrorçylyk guramasy hökmünde ykrar edilen Europeanewropa Bileleşiginiň ýurtlary, NATO, ABŞ, Awstraliýa, Japanaponiýa, Kanada, Gazagystan we Türkiýe, Siriýa, Yrak we Eýrandaky sebitler we ýurtlar. [50] Russiýa, Hytaý, Hindistan, Şweýsariýa, Müsür, Ysraýyl, Tunis, Saud Arabystany, Ukraina we Birleşen Arap Emirlikleri PKK-ny terror guramasy hökmünde ykrar etmeýän käbir ýurtlar. [51] [52] [53] Bu gurama Awstraliýada ýerleşýän Ykdysadyýet we parahatçylyk institutynyň (IEP) "2018 global terrorçylyk indeksi" hasabatynda "Europeewropanyň iň ganly terror guramasy" hökmünde görkezildi. 2016-njy ýylda 268 adamyň, 2017-nji ýylda 71 adamyň ölümine jogapkärdi. [54] 2020 500 Türkiýäniň serhedi hökmünde, takmynan 60,000 töweregi PKK-nyň ýaragly agzalary hasaplanýar.