Eastakyn Gündogar

Wikipediýa, erkin ensiklopediýa
Jump to navigation Jump to search

Eastakyn Gündogar, Günbatar Aziýa, adatça Afrika-asewraziýada (Günorta Kawkazdan başga), tutuş Müsür (esasan Demirgazyk Afrikada) we Türkiýe (bölekleýin Balkanlarda) kontinentara sebiti öz içine alýar. Bu termin, 20-nji asyryň başynda Nearakyn Gündogar (Uzak Gündogardan tapawutlylykda) adalgasyny çalyşmak üçin has giňden ulanylýar. Has giň “Eastakyn Gündogar” düşünjesi (aka Eastakyn Gündogar we Demirgazyk Afrika ýa-da MENA) Magreb, Sudan, Jibuti, Somali, Komor, Owganystan, Päkistan we käwagt Zakawkaziýa we Merkezi Aziýa hem bar. "Eastakyn Gündogar" adalgasy üýtgeýän kesgitlemeleri barada käbir bulaşyklyk döretdi.

Easternakyn Gündogar ýurtlarynyň köpüsi (18-den 13-si) arap döwletleriniň bir bölegidir. Sebitiň iň köp ilatly ýurtlary bolan Müsür, Eýran we Türkiýe, Saud Arabystany sebitleri Easternakyn Gündogaryň iň iri ýurtlarydyr. Eastakyn Gündogaryň taryhy gadymy döwürlerden gözbaş alyp gaýdýar, sebitiň geosyýasy ähmiýeti müňlerçe ýyl bäri ykrar edilýär. [1] [2] [3] Iudaizm, Hristiançylyk we Yslam ýaly köp esasy dinleriň gözbaşlary Eastakyn Gündogardan gelip çykýar. Araplar sebitde aglaba köplügi emele getirýär, [4] ondan soň türkler, parslar, kürtler, azeriler, koptler, ýewreýler, assiriýalylar, yrakly türkmenler we grekler.

Eastakyn Gündogarda adatça yssy we gurak howa bar; Müsürdäki Nil deltasy, Mesopotamiýanyň Tigr we upewfrat basseýnleri (Yrak, Kuweýt we Gündogar Siriýa) ýaly çäkli ýerlerde oba hojalygyny goldamak üçin suwaryş üpjün edýän birnäçe uly derýa we dökünli ýarym aý. Pars aýlagy bilen serhetleşýän ýurtlaryň köpüsinde çig nebit ätiýaçlyklary bar, esasanam Arap ýarym adasynyň hökümdarlary nebit eksportyndan ykdysady taýdan peýdalanýarlar. Eastakyn Gündogar howanyň üýtgemegine ep-esli goşant goşýan sebitdir we gurak howanyň we gazylyp alynýan ýangyç senagatyna aşa garaşlylygyň düýpli ýaramaz täsir etmegine garaşylýar.