Bagdadyň gabawy (1821)
Bagdadyň gabawy, 1821-nji ýylyň oktýabr aýynda Muhammet Ali Mirzanyň ýolbaşçylygyndaky Kajar goşunynyň arasynda Bagdat şäherine we Dawud Paşanyň welaýat ýolbaşçylygyndaky Osman imperiýasyny goraýan harby çaknyşyk boldy.[1]
Gabaw
[düzet | çeşmäni düzet]Dawut Paşa Demirgazyk Eýranyň topraklaryna hüjüm etdi, ýöne şowsuz boldy.[2] Muňa gahary gelen Feth Ali Şah 1821-nji ýylda Osmanlylara garşy söweş yglan etdi.[3] Muhammet Ali Mirzany bu fronta belledi we 40,000 adamlyk goşun iberdi. Ilki Muhammet Ali Mirza Süleýmaniýa we Kirkuga hüjüm edipdi we olary ele alandan soň Bagdada ýöriş etmegi meýilleşdirýärdi. Hüjümlerini şu maksada laýyklaşdyrmak üçin Muhammet Ali Mirza Osmanly dolandyryşyny Bagdatda we Baban Sanjakdaky hökümdarlary syýasy basyş astynda saklamaga synanyşýardy. Kakaňyzyň gubernatory Mahmut Paşa olaryň arasynda ilkinjileriň biri boldy. Uzak wagtlap Osmanly we Eýran döwletleriniň arasynda kynçylyk döreden bu sanjagyň häkimleriniň garaýyşlary şu günem şuňa meňzeş problemalary döretmegini dowam etdirdi. Şazada Muhammet Ali Mirza Babanyň gubernatory Mahmut Paşanyň Eýranyň hyzmatynda bolmalydygyny we ýerli halkyň goldawyny almak üçin Mahmut Paşa basyş etmelidigini we bu meselede hemmelere aç-açan haýbat atýandygyny aýtdy. tarapynda, Süleýmaniýe çozdy. Subýektler Kirkuk galasyna gaçybatalga berenlerinde, dolandyryjylar gorkup Erbile gaçdylar. Kerkuga we Süleýmaniýe hüjüm eden şazada Muhammet Ali Mirza sebitde özüne garşy durup biljek güýjüň ýokdugyny bilýärdi. Stambul hem muny bilýärdi we şonuň üçin Bagdady güýçlendirmek üçin sebite goşun ibermäge synanyşdy.[4]Şeýle-de bolsa, şol döwürde frontdaky konfliktiň ugruny üýtgetjek garaşylmadyk bir waka bolup geçdi. Muhammet Ali Mirza sebitdäki dartgynlygy azaltmak we ýaraşyk şertnamasyny baglaşmak arkaly konfliktleri bes etmek maksady bilen 1821-nji ýylyň 6-njy noýabrynda Bagdadyň gubernatory Dawut Paşa ilçiler iberdi. Dawut Paşa wekilleriň çakylygyna jogap berdi we Muhammet Ali Mirza bilen gepleşik gurmaga rugsat berdi we oňa wekiller iberildi. Şeýle-de bolsa, munuň bir sebäbi bardy, Muhammet Ali Mirza keseldi.[5] Netijede, Gyzylrabatyň golaýyndaky epidemiýa sebäpli ölen şazada Muhammet Ali Mirzanyň 23 jesedi Kermanşahana äkidildi.[6] Emma ruş gutarandan soň, Bagdadyň gubernatory Dawut Paşa yşarat etdi we jesedi zerur ideg bilen Bagdatda jaýlady.[7][8]
Çeşme
[düzet | çeşmäni düzet]- ↑ YUSUF HALAÇOĞLUBağdat
- ↑ Martin Sicker The Islamic world in decline : from the Treaty of Karlowitz to the disintegration of the Ottoman Empire (2001)
- ↑ Daryaee, Touraj. Oxford handbook of Iranian history Oxford University Press. ISBN 978-0199390427
- ↑ BOA, HAT, 815/37285, 19 Kasım 1821
- ↑ BOA, Bâb-ı Asâfî Mektubî Kalemi (A.{MKT.), 1625/61, 23 Kasım 1821
- ↑ Sabri ATEŞ The Ottoman-Iranian borderlands : making a boundary, 1843-1914
- ↑ BOA, HAT, 788/36750-K, 5 Haziran 1824
- ↑ BOA, HAT, 788/36750