Adamyñ geçmişi

Wikipediýa, erkin ensiklopediýa
Jump to navigation Jump to search

Darwinizmiň geçiş formalarynda düşen krizis ýagdaýy.

Kembriy partlamagy.

Oňurgasyzlardan oñurgalylara geçiş.

Suwdan gury ýere geçiş senariyasy.

Guşlaryñ we süydemdirijileriñ gelip çykyşy.

Arheopteriks.

Atyñ ewolyusion senariyasy.

Haywanlaryñ geçmişi barada netije.

Ýerýüzünde geologik döwürler boyunça birbirinden tapawutlanýan dürli organizmler ýüze çykyp, bularyň bir bölegi hiç üýtgemän günümüze çenli gelip yeten bolsa, käbirlerem belli bir döwür ýaşap durmuş sahypasyndan çekilendir. Bärde dykgaty çekýän zat hem, çylşyrymly gurluşly organizmleriň ýuwaş-ýuwaşdan Yerýüzünde görülmegidir. Yöne bärde iki ähtimal garşymyza çykar: Ýa çylşyrymly janlylar, özlerinden ozalky döwürlerde yaşan pes gurluşlylardan kem-kemden hasyl bolandyr ýa-da öz ýaşaýyşyny we neslini dowam etdirjek belli bir potensialda meydana getirilendir.

Eger janlylar birbirinden emele gelen bolsa buda kem-kemden bolup geçendir. Meselem balykdan gurbaga emele gelen bolsa birinji etapda gurbaga meňzeşligiň 100-de 10, soňra 100-de 20, soňra bolsa 100-de 30 şeklinde dowam etmegi gerekdir. Bu ýagdaýda, meselem balyk bilen gurbaga arasynda birnäçe geçiş formasynyň tapylmagyna garaşylar. Her görnüş üçin iň azyndan birnäçe geçiş formasynyň bolmalydygy dykgata alynsa, Yeryüzündäki ösümlik we haywan görnüşiniň birnäçe essesi, ýagny millionlarça geçiş formasy yaşan bolmalydyr. Yöne welin millionlarça, hatda milliardlarça galyndy tapylmagyna garamazdan, bu manyda öňe sürlen materiallar yok diyjek yaly azdyr we bularyň hem bugünki pozisiyasy jedellidir. (Geljekki bölumde bu tema giňişleyin ýer beriler)

Piller bilen begomotlar, antilop bilen žyraflar we beyleki birgiden görnüşler arasynda geçişi görkezyän ýekejede galyndy mysaly yokdur.

Sintetik Darwinizmiň gurujylaryndan Ernst Mayr hem bu barada şu sözleri dile getirendir:

"Poleontologlar uzyn wagtlap Darwiniň kiçi böküşler bilen üytgeyjilik şertiniň poleontologiyasynyň tapyndylary bilen çatyşýandygynyň habarynda. Filumlara degişli çyzgylar barlanylanda örän kiçi böküşlere degişli üytgeyjilikler görülyär, yöne bu üytgeyjilikler bir görnüşi başga bir uruga (genus) öwürjek görnüşde däl we täze bir görnüşiň köküne degişli düşündiriş berip bilenoklar. Hakykatda galyndy yazgylarynda täze her görnüş ähli wagt birden yüze çykyar."[1]

Ewolyusionistleriň galyndylar üstünde spekulyasiyalar edip geçiş formasy hökmünde dünyä tanadan käbir mysallarynyň yalan çykandygynam bellemek gerek. Bilim taryhynyň iň uly skandaly Piltduanly adam munuň aydyň  subutnamasydyr.

Naturalistler janly görnüşleriniň Yeryüzünde belli bir yzygiderlilik bilen orta çykan bolmaklaryny birbirinden emele gelendiginiň delili hökmünde görkezerler. Yöne janlylaryň Yeryüzündäki orta çykyş yzygiderlikleri, ortada geçiş formasy bolmadygyna görä, bu janlylaryň ýaradylan döwrüni aňladar. Janlylardaky iymit zynjyry hem şeyle ýaradylyşy talap eder. Çünki, eger başda köp öyjükliler ýaradylan bolsa gurşaw olara uygun bolmandygy yaşaýyşdan mahrum galarlardy. Meselem başda bir öýjükliler ýaradylmasa, ýagny mikro organizm ýok bolsa ot-ösümlikler ýetişip bilmez. Ot-ösümlik bolmasa goyun-geçi gury dagyň içinde näme bilen iymitlensin? Tebigat we janlylarda ähli wagt üytgeyjilik bardyr. Yöne çäksiz bir üytgeyjilikden söz edip bolmaz, görnüş içi üytgeyjilik bardyr we janly görnüşleriniň durmuşda galmagy, dürli gurşawlara uygunlaşyp bilmegi üçin gereklidirem. Kebelek gurçugynyň kebelek halyna gelmegi, alma tohumunyň baldak, agaç, miweli agaç halyna gelmegine, adamyň düwünçek, bäbeklik, çagalyk, yaşlyk, garrylyk döwürlerini geçirmegine meňzär. Yagny janlylar kem-kemden kämil hala gelerler. Bular bir kanun bolup, bu kanun diňe bir janly äleminde däl, jansyz älemde-de bardyr. Yerşary birden bu şeklini alan däldir. Allanyň buyrugy bilen günden gopan Yerşary kem-kemden wagt içinde janlylar üçin uygun bir ýer halyna getirilendir. Kem-kemden gowlaşan ýerýüzünde-de, şol gurşawa uygun janlylar ýaradylandyr. Ewolyusion manysynda ullanylan üytgeyjilikde, Yaradyjynyň yokdugy bellenilip, bütin janlylaryň yzygider halda we birbirinden meydana gelendigi öňe sürüler. Munyaly bir pikiriň hiçbir ylmy gymmaty yokdur we dolulygyna ateist ideologiya bagly pozitiwist filosofiyanyň bir önümidir.

Darwin öz yaşan döwründe bu geçiş formalarynyň tapylmadygynyň habaryndady. Munuň teoriyasy üçin uly bir meselediginem görüp, "Görnüşleriň gelip çykyşy" kitabynyň "Teoriyanyň kynçylyklary" (Difficulties on Theory) atly bölüminde şeyle diydi:

"Eger hakykatdan hem görnüşler beyleki görnüşlerden yuwaş ösüşler bilen dörän bolsa, näme üçin sanawsyz geçiş formasyna duş gelemzok? Näme üçin ähli tebigat bir garyşyk halynda dälde, takyk kesgitlenen we yerli yerinde... Geologiya gowy derejelendirilen bir (ewolyusion) döwür orta çykaranokdyr we belkide bu meniň teoriyama garşy öňe sürüljek iň uly garşylyk boljakdyr."[2]

Darwiniň bu uly problema garşysynda öňe süren yeke täk düşündirişi bolsa o döwürdäki galyndy yazgylarynyň ýetersizligidi. Darwin galyndy ýazgylary giňişleyin öwrenilende tapylmayan geçiş formalarynyň tapyljagyny öňe sürdi. Ewolyusionistler Darwiniň bu sözlerine ynanyp 19-njy asyryň ortasyndan bu yana dünyäniň dört tarapynda gazuw agtaryş işleri geçirip bu galyndylary gözlediler. Yöne uly bir höwes bilen gözlenen geçiş formalaryna hiçbir yerde duş gelinmedi.

[1] Ernst Mayr, One Long Argument:Charles Darwin and Genesis of Modern Evolutionary Thought, Harvard University Press, Cambridge, Massachusetts, 1991, s. 138

[2] Charles Darwin, The Origin of Species, s. 172, 280

BIRÖYJÜKLILERDEN OŇURGASYZLARA GEÇIŞ[düzet | çeşmäni düzet]

Cloud, “Pseudofosils” atly eserinde Dokembriý gatlaklary arasynda mikroorganizmleriň barlygyndan söz edyär. Kembriý döwründe bolsa merjenler, trilobitler, brahiopodlar, molyuskalar, Artropodlar yaly ösen derejede çyşyrymly gurluşa eye oňurgasyzlar ýer alar. Dekombriýdäki bir öyjükliler bilen Kembriydäki kompleks gurluşa eye bolan oňurgasyzlar arasynda nähili baglanyşyk bardyr?

Günümüzden ortaça 540 milyon yyl mundan öň Kembriý atly yer gatlagynda 40 filumuň (tip) üstünde orta çykan döwri Kembriý partlamagy şeklinde tanalar. Balykgulaklar, trilobitler, gubkalar, gurçuklar, meduzalar, deňiz liliyalary yaly çylşyrymly janlylar bu gatlakda doly ayratynlygy bilen, partlama şeklinde birden görünendikleri üçin bu döwür Kembriý partlamagy diylip atlandyrylar. Ewolyusionist Stiwen Jeý Gulduň "Durmuş taryhyndaky iň dykgat çekiji we täsin galdyryjy bir hadysa" diyip düşündiren Kembriy janlylary hakykatdanda örän täsin zatdyr. 40-dan hem köp filum (tip) kemçiliksiz organ we gurluşlary bilen 540 milyon yyl öň hiçbir geçiş formasy bolman yüze çykandyr.

Bu meseläni çözmek üçin geçirilen barlaglar, öndürilen senariya we teoriyalar örän köp bolmagyna garamazdan ýenede Kembriy partlamagy Darwinizmiň iň uly problemalaryndan biri hökmünde galandyr. Ediacara biotasyndaky köp öyjükli janlylar Kembriy janlylaryndan dolulygyna tapawutly, özlerine mahsus şekilleri bilen orta çykarlar. Esasan tüyli paporotnik otuna, käsä we diska meňzeş bu janlylaryň hiçbiriniň baş bölekleri yada gan aylanyş, nerw, iymit siňdiriş sistemalary yokdur. Ediacara biotasy diňe bir yada iki filumu görkezyän bolsa, Kembriy döwri 40-dan hem köp filumuň orta çykyşyny görkezer. Yagny fiziologiki gurluşlar, has öňleri bar bolmayan gabyk sistemalary, ozal bar bolmayan organlar, hatta has önleri hiçhili yagdayda bar bolmadyk ajaýyp we kompleks organ bolan "göz" Kembriyde orta çykandyr.

Professor Jun Yuan Chen bilen toparyna görä Kembriy döwrüne degişli gazuw agtaryşlarda orta çykarylan Haikouella atly hordaly, beyin, yürek we damar sistemasyna eýe bolup, bu tapyndy ewolyusionistleriň oňurgasyzlaryň atasynyň Kembriy döwründe yaşayan Pikaia atly janlydygy baradaky pikirlerinem düybünden ýykandyr.

Earth Sciences dergisiniň redaktory Richard Monastersky hem Kembriýdäki janlylar barada şeyle diyyär:

"Günümüzdäki kompleks haywan formalary birden orta çykandyrlar. Bu gelişleri Kembriy döwrüniň başyna gabat geler. Deňizleriň we Yeryüzüniň ilkinji kompleks mahluklar bilen dolmagy bu döwürde başlandyr. "...Günümüzde dünyäniň her tarapyna ýaýran oňurgasyz şalyklary irki Kembriy döwründe eyyämden bar bolup, bugün bolşy yaly şol wagt hem birbirlerinden örän tapawutlydyrlar" [4]

"Sciense" dergisinde çap edilen bir makalada: "545 milyon ýyla yakyn mundan ozal bolup geçen Kembriy döwrüniň başlangyjy bugün entegem janly dünyäsine häkim bolan ähli haywan tipleriniň diyen yaly, galyndy yazgylarynda birden orta çykyşyna sahna boldy" diyilmegi bilen birlikde, makalada munyaly kompleks we birbirinden dolulygyna tapawutly janly toparlarynyň ewolyusion logika taydan düşündirilip bilinmegi üçin ozalky döwürlere degişli örän baý we kem-kemden bir ösüş görkezen galyndy yazgylarynyň bolmalydygyny, emma munuň yokdugy hem bellenilip geçilyär.[5]

Kembriy galyndylary biologik kategoriyalaryň galyndy yazgylarynda gidiş yolunuň Darwinyň öňe sürüşi yaly "aşakdan yokaryk" däl, "yokardan aşak" tarap bir yol alandygyny görkezendir. Çünki Kembriyde birbirinden tapawutly 40-dan köp filum (tip) orta çykmagyna garamazdan, günümüzde goranan filum sanawy 35 töweregidir. Yagny bugün bar bolan ähli filumlar we ondanam köpüsi günümüzden 530 milyon yyl ozal birden orta çykandyr.

Kembriy janlylarynyň ewolyusion gipotezany krizisa saljagy mälimdi. Charles Doolittle Walcott atly ewolyusionist poleontologyň hem şu sebäpden Kanadanyň Burgess Shale sebitinde geçiren barlaglary netijesinde tapan Kembriy galyndylaryny gizlemäge karar berendigi bellenilyär. Netijede Kembriy galyndylary 70 yyllap gizlenip saklanyp, diňe 1985-nji yylda muzeýyň arhiwleriniň täzeden barlanylmagy esasynda yüze çykandyr. Ysraýylly alym Gerald Schroeder bu hadysany şeyle suratlandyrýar:

"Eger Walcott islesedi galyndylar üstünde işlemek üçin bir talyplar goşununy iberip bilerdi. Yöne (ol) ewolyusion gämini batyrmazlygy seçdi. Bugün Kembriy döwri galyndylary Hytayda, Afrikada, iňlis adalarynda, Şwesiyada hemem Grenlandiyada tapylan ýagdaydadyr. (Kembriy döwründäki partlama) dünyä üstünde bolup geçen hadysadyr. Yöne bu adatdan daşary partlamanyň tebigatyny ara alyp maslahatlaşmazdan ozal maglumatlar gizlenipdi."[6]

Kembriy gatlagyndaky janlylaryň köpüsinde günümüzdäkilerden hiçbir tapawudy bolmayan göz, gan aylanyş yaly kompleks sistemalar, ösen fiziologik gurluşlar bolmagy bilen birlikde, meselem trilobitleriň göz gurluşy açyk bir ýaradylyş mysalydyr. Geologiya Professory David Raupuň belleyşine görä:

"Trilobitleriň gözi diňe günümüzüň gowy bilim alan we soňky derejede kämil bir optika hünärmeni tarapyndan ýasalyp bilinjek bir dizaýna eýedir".[7]

Dünyäniň nädip munyaly birbirlerinden örän tapawutly janlylar bilen birden dolandygy, hiçbir geçiş formasy bolman örän-ayry gurluşdaky janlylaryň nädip orta çykandygy ewolyusionistleriň iň uly problemalaryndan biridir. Hatda Darwinyň yzyny ýöretyän Riçard Dokinz hem bu barada şeyle diyendir:

"Kembriý gatlaklary oňurgasyz toparlary tapylan iň gaty gatlaklardyr... Edil hiçhili ewolýusion taryha eýe bolman şol ýerde meýdana gelen ýalylar. Elbetde bu birden ýüze çykyş, Ýaradylyşy öňe sürýänleri begendirýändir”.[8]

Dokinziň hem kabul edişi yaly Kembriy partlamagydaky janlylaryň hiçbir ewolyusion atalary bolman birden yüze çykmaklarynyň yeke täk düşündirişi ýaradylyş bolup biler. Çünki janlylaryň hiçbir ewolyusion atalary bolman birden orta çykmaklarynyň yeke täk düşündirişi ýaradylyşdyr. Ewolyusionist biolog Duglas Futuyma "Janlylar dünyä üstünde ya dolulygyna kämil we kemçiliksiz bir şekilde orta çykandyrlar yada özlerinden öň bar bolan käbir janly görnüşlerinden meydana gelendir. Eger kemçiliksiz we kämil bir şekilde yüze çykan bolsalar onda üstün bir akyl tarapyndan ýaradylan bolmagy gerekdir" diyip bu hakykady kabul eder.[9] Darwiniň özi hem "Eger bir klasa degişli köp sanawdaky görnüş hakykatdan hem durmuşa birden we birlikde başlan bolsalar bu tebigy seçgi bilen bir atadan gelmek teoriyasyna öldürjii bir urgy bolardy" diyip yazandyr. [10]  Kembriy döwri bolsa Darwinyň takyk "öldüriji urgy" diyip atlandyran hadysasydyr. Şol sebäpdenem Şwesiyaly ewolyusionist Stefan Bengston Kembriy döwründen söz edende geçiş formalarynyň yoklugyny boyun alyp, "Darwiny geň galdyran we utandyran bu hadysa bizi entegem geň galdyryar" diyendir. [11]

OŇURGASYZLARDAN OŇURGALYLARA GEÇIŞ[düzet | çeşmäni düzet]

Kembriy döwri oňurgasyzlarynyň hiçbir atasy bolmadygy yaly, bu oňurgasyzlar bilen balyklar arasyndada hiçbir geçiş formasy yokdur. Yöne welin skeletleri bolmayan we gaty bölekleri bedeniniň daşky gabygynda yer alan oňurgasyzlaryň, gaty bölekleri bedenleriniň ortasynda yer alan süňkli balyklara öwrülmegi örän uly bir öwrülişikdir we köp sanawda geçiş formasy yzy goymagy gerekdir. Ewolyusionistler bu hyýaly formalary tapmak üçin 160 yyllap galyndy gatlaklaryny agdardylar. Milyonlarça oňurgasyz galyndysy, milyonlarça balyk galyndysy tapylandyr yöne bu döwre degişli yekejede geçiş formasy tapylan däldir.

Alfred RomerWertebrata Paleontology” atly eserinde bu balyklar bilen atalary kabul edilen oňurgasyzlar arasynda bir baglanyşygy görkezjek geçiş formasynyň tapylmadygyny belleyän bolsa, ewolýusionist bolmagyna garamazdan palentolog Gerald Todd hem "Süňkli balyklaryň ewolyusiyasy" atly makalasynda bu hakykat garşysynda şu çäresiz soraglara yer beryär:

"Süňkli balyklaryň her üç klasy hem galyndy gatlaklarynda bir wagtyň içinde we birden orta çykarlar... Bularyň köki nämedir? Munyaly dürli we kompleks mahluklaryň orta çykmagyny näme üpjün edendir? We näme üçin özlerine ewolyusion ata bolup biljek janlylaryň yzlaryndan eser yokdur? [12-13]

Balyklardan amfibiyalara geçiş

Ewolyusion senariya balyklaryň hem bir şekilde suwdan çykyp gury yer janlylaryna öwrülendigini öňe sürer. Munyaly geçişiň mümkin däldigini görkezyän birgiden molekulyar, fiziologik we anatomiki faktorlar bardyr.

Coelecanth ady berlen Kistepyor balygy ýüzgüçlerinde süňkleriň barlygy sebäpli balyklar bilen ihtiostega (guyrukly suw gurbagasy) arasynda geçiş formasy diylip alynandyr. Yöne balyk bilen gurbagalar arasynda uly tapawutlar bar bolup, ýaşayan we galyndy hökmündäki balyklarda legen süňkleri kiçidir, bu süňkleriň beden agyrlygyny daşamak yaly bir wezipe görmeyändigi üçin oňurga sütünlerine bagly bolmadygy belleniler. Galyndy we yaşayan bütin gurbagalarda bolsa legen süňküniň örän ulydygyna we berk şekilde oňurga baglydygyna dykgat çekiler. Munyaly bir gurluşuňam şol haywanyň yöremegi üçin gereklidigi belleniler.

Aslynda ýaşy 410 milyon yyl diylip hasaplanan Ceolacanth, ýagny Kistepyor balyk galyndysy birgiden ewolyusionist tarapyndan 1938-nji ýyla çenli "kesgitli bir geçiş formasy" hökmünde tanadylýardy. Ewolyusionistler selakandyň başlangyç bir öykene, ösen bir beyne, gury yerden çykmaga taýyn bir siňdiriş we gan alyş sistemasyna, hatda yönekeyräk bir yöreme sistemasyna eýe bir geçiş formasydygyny öňe sürendirler. Bu pikirler 1930-njy yyllaryň soňuna çenli bütin bilim gurşawlarynda jedelsiz kabul edildi.

Yöne 22-nji Dekabr 1938-de hindi okeanynda 70 milyon yyl ozal nesli tükenen bir geçiş formasy diylip tanadylan selakant maşgalasynyň janly bir agzasy ele geçirilmegi bilen birlikde, elbetde bu ewolyusionistleri hayran galdyran bir hadysady. Hatda ewolyusionist poleontolog J. L. B. Smith "Yolda dinozawra duş gelsedim mundan gaty geň galmazdym" diyendir. Geljekki ýyllarda beyleki sebitlerde-de 200-den köp selakant tapyldy. Bu balyklaryň tapylmagy bilen Darwinistleriň hyýaly senariyalar öndürmekde nähili işjeňdikleri hem bilinendir. Selakant ewolyusionistleriň 1938-nji ýyla çenli öňe süren pikirleriniň tersine ne yönekey bir öykene, nede uly bir beýne eýedi. Olaryň yönekeyräk bir öyken diyip öňe süren gurluşy balygyň bedeninde bar bolan bir ýag haltasyndan başga zat däldi.

Poleontolog Peter Forey hem Nature dergisinde çap edilen bir makalada Selakant barada şu setirlere ýer berdi:

"Selakantlar dörtayaklylaryň atasyna ýakyndygy barada uzyn wagtlap paýlaşylan bir pikir bolandygy üçin, Latimariyanyň janlysynyň tapylmagy bilen birlikde, balyklardan amfibiyalara geçiş barada maglumatlaryň ele geçiriljegi umyt edilipdi. Yöne latimariyanyň anatomiyasy we fiziologiyasy üstünde geçirilen barlaglar bu pikiriň diňe bir hyýaldan ybaratdygyny we Selakandyň bir baglanyşyk hökmünde görkezilmeginiň bir dayanjynyň bolmadygyny yüze çykardy." [15]

Selakant janly bolup tutulanyndan soňra üstünde geçirilen anatomiki barlaglar hem ewolyusionist teswirlere ters gelyän köp tapyndylar orta goydy. Bulardan biri janlynyň gurşawdaky elektromagnit meydanlara duygurly bolmagydyr. Bu bolsa selakandyň kompleks bir duygy organyna eyedigini görkezyärdi. Alymlar balygyň rostal organynyň beýne baglanan nerwlerynyň ýerleşişine seredip bu organyň elektromagnit meydanlaryny duymak wezipesini yöretyändigini kabul etdiler. Geçiş formasy hökmünde görkezilen Coelacanth aslynda ajayyp bir balykdy.

Umuman aydylanda ewolyusionistler amfibiyalaryň atasy hökmünde haýsy balygy kabul etseler etsinler, bir balygyň amfibiya öwrulip bilmegi üçin örän köp sanawda üytgeyjilikler geçirmegi zerurdyr. Şeylelikde iki görnüşiň arasynda birgiden geçiş formasynyň, yagny ýary yüzgüçli, ýary ayakly, ýary žabraly, ýarym öykenli, ýarym böwrekli we şm. janlylaryň yaşan bolmagy we bu janlylaryň sanawlarynyň hem milyonlarça bolmagyna garaşylar. Yöne milyonlarça galyndylar arasynda doly balyklar, doly amfibiyalar bar bolsa, munyaly geçiş formalaryna eye janlylaryň ýekejesi hem tapylan däldir.

Ewolyusionistleriň öňe sürüşiniň tersine amfibiyalar balyklar bilen hiçbir baglanyşygy bolman yüze çykan janlylardyr. "Oňurgaly Poleontologiyasy we Ewolyusiyasy" kitabynyň awtory ewolyusionist Robert Kerroll bu hakykady "irki amfibiyalar bilen balyklar arasynda geçiş formasy galyndysyna eye däldiris" diyip tassyklandyr.[14]

Paleontolog Edwin Colobert bilen Morales hem Poliozoý döwür irki amfibiyalaryň bir ata baba eyediklerini görkezip biljek bir subutnamanyň yokdugyny, bilinen iň gadymy gurbagalar, salamandralar we sesiliyalaryň şuwagt ýaşayanlara örän meňzeşdigini belleyärler.[16]

Ewolyusionistler suwdan gury yere geçişiň düşündirişini beryän mahaly "nädip" diylen soraga girmezler. Olaryň iň möhüm alamaty hyýaly ewolyusion döwre degişli bütin hekayalary iň "yönekey" şekli bilen beýan etmekdir. Ara goşulan düşünüşiksiz formulalar bilen ylmy adalgalar hem bu hilegärlikleri ylmy şeklinde görkezmek üçin bilinen Darwinist taktikalarydyr. Hakykatda bolsa suwdan gury geçişiň mümkin däldigini görkezyän köp sanawda anatomiki we fiziologiki faktorlar bardyr. Bularyň iň bellileri:

1. Agyrlygyň daşalmagy. Deňizlerde yaşayan janlylar öz agyrlyklaryny daşamak yaly bir mesele bilen garşylaşmazlar. Yöne gury yerde yaşayanlaryň uly bir bölegi energiyalarynyň 40%-ny bedenlerini daşamak üçin ullanarlar. Gury yer yaşaýyşyna geçjek bir suw janlysynyň bu energiya zerurlygyny garşylap bilmegi üçin myşsa we skelet gurluşlaryna eye bolmagy gerekdir. Bu kompleks gurluşlaryň Tötänleyin(!) mutasiyalar bilen emele gelmeginiň ähtimaly yokdur.

2. Gyzgynlygyň goranmagy. Gury yerde gyzgynlyk örän çalt we uly tapawutlar bilen üytgär. Bir gury yer janlysynyň bu uly ölçegdäki üytgäp duryan gyzgynlyklara uygunlaşyp biljek bir madda çalşygy bardyr. Yöne deňizlerde gyzgynlyk örän agyr bir şekilde üytgär we bu gury yerdäki yaly uly tapawutlar arasynda bolmaz. Deňizlerdäki durgun klimata uygun bir beden sistemasyna eye bolan janly gury yerde yaşap bilmek üçin gury yerdäki gyzgynlyk üytgeyjiligine uygunlaşyp biljek goranma sistemasyny gazanmak zerurdyr. Balyklaryň gury yere çykar çykmaz tötänleyin mutasiyalar netijesinde munyaly bir sistema gowuşandyklaryny öňe sürmek elbetde mümkin däldir.

3. Janlylar üçin iň möhüm zerurlyk bolan suw, gury yerde azdyr. Şonuň üçin hem suwuň ölçegli ullanylmagy hökmanydyr. Meselem deri suw yitirmegi we bugarmanyň öňüni aljak derejede, mundan başgada janly suwsama duygusyna eye bolmalydyr. Yöne suwda yaşayan janlylaryň suwsama duygusy yokdur we derilerem suwsuz gurşawa uygun däldir.

4. Suw janlylary başda ammiak bolmak bilen bedenlerinde birigen artyk maddalary yaşayan gurşawynda suw bol bolany üçin tiz wagtyň içinde süzüp atmaga ukyplydyr. Gury yerde bolsa suwuň minimum derejede ullanylmagy zerurdyr. Şonuň üçinem bu janlylar bir böwrek sistemasyna eyedirler. Böwrekler saýasynda ammiak karbamida öwrülip saklanar we bedenden atylanda minimum derejede suw ullanylar. Hemem böwregiň işlemegini mümkin kylýan täze sistemalara mätäçlik bardyr. Gysgaça aydylanda suwdan gury yere geçişiň bolmagy üçin böwregi bolmayan janlylaryň birden böwrek sistemasy edinmegi gerekdir welin...

Bütin bu fiziologiki üytgeyjilikleriň şol bir janlyda tötänleyinlikler netijesinde we şol bir wagtda meydana gelmegi elbetde mümkin däldir.

GURBAGALARDAN SÜYRENJILERE GEÇIŞ

Gurbagalardan süýrenjilere geçiş hökmünde öňe sürlen Seymuriyanyň bir geçiş formasy däldigi ondan 30 milyon ýyl öň hem süyrenjileriň yaşandygynyň bilinmegi bilen yüze çykdy. Iň gadymy Seymuriya galyndylary aşaky Perm gatlagyna, yagny mundan 280 milyon yyl mundan ozala degişlidir. Yöne welin bilinen iň gadymy süyrenji görnüşleri bolan Gilonomus bilen Paleotiris aşaky Pensilwaniyan gatlaklarynda, yagny mundan 330-315 milyon yyl ozal yaşandyr. Süyrenji atalarynyň süyrenjilerden soň yaşan bolmaklary bolsa elbetde mümkin däldir.

Mundan başga-da amfibiyalaryň süyrenjilere öwrülmeginiňem fiziologik we anatomiki taydan mümkin bolmadygyny, meselem suw içinde ösen amfibiya yumurtgasynyň gury gurşawda ösen süyrenji yumurtgasyna öwrülmeginiň mümkin däldigini görkezyän köp sanawda subutnama bar. Darwinistleriň öňe sürüşiniň tersine süyrenjiler bilen amfibayalar aralarynda hiçbir baglanyşyk bolman yeryüzüne çykan janlylar bolup, munuň dogrudygyna galyndy yazgylary güwä geçyär.

GUŞLARYŇ WE SÜYDEMDIRIJILERIŇ GELIP ÇYKYŞY[düzet | çeşmäni düzet]

Darwinistler guşlaryňam bir şekilde başga bir janlydan emele gelendigine ynanýandyklary üçin bu janlylaryň süyrenjilerden gelendigini öňe sürerler. Emma gury yer janlylaryndan dolulygyna başga bir gurluşa eye bolan guşlaryň hiçbir beden mehanizmyny kem kemden öwrülişik modeli bilen düşündirip bolmaz. Ähli zatdan öňürti guşy guş etyän iň möhüm alamat bolan ganatlar ewolyusiya üçin uly bir meseledir. Çünki gözleriň we ganatlaryň bir ayratynlygy diňe dolulygyna emele gelen yagdaýynda wezipelerini yerine getirip bilmekleridir. Bir başga söz bilen aydylanda kemçilikli göz bilen görülmez, ýarym ganat bilenem uçulmaz. Bu kemçiliksiz gurluşlaryň nädip birbirini yzarlayan tötänleyin(!) mutasiyalaryň netijesinde meydana gelendigi soragy dolulygyna jogapsyzdyr. Hemem bir gury yer janlysynyň guşlara öwrülip bilmegi üçin diňe bir ganatlarynyň bolmagy hem yeterlik däldir. Guşlaryň süňkleri gury yer janlysyna garanyňda örän yeňil bolmagy bilen birlikde, öykenleri örän dürli gurluş we wezipä eýedir. Dürli bir myşsa we skelet gurluşuna hemde yürek gan aylanyş sistemalary bardyr. Bu mehanizmlar yuwaş yuwaş birigip emele gelip bilmezler.

Bütin bulardan soňra şu sorag akla geler: Bütin bu bilime ters gelyän hekaya garamazdan guşlaryň süyrenjilerden emele gelendigini kabul etsek hem, bu hadysanyň dogrudygyny görkezyän köp sanawda ýeke ganatly, ýarym ganatly galyndylar näme üçin tapylanokdyr? Munuň jogaby düşnüklidir: Çünki janlylar öwrülişikler bilen meydana gelen däldir. Bir görnüşiň beylekisine "öwrülişigi" şeklindäki bir zadyň yoklugy sebäpli ýary süyrenji-yary guş janlylar hem hiçbir wagt yaşan däldir.

Arheopteriks. Ewolyusionistler ýeke ganatly yada ýarym ganatly galyndylar näme üçin tapylanokdyr soragynyň garşysynda esasan hem bir janlydan söz ederler. Bu  Arheopteriks atly bir galyndy guşudyr. Arheopteriks takmynan günümüzden 140 milýon ýyl öň ýaşan bolmagy bilen birlikde, esasan guş formasyna eye bolan Arheopteriksyň süýrenjä meňzeş taraplary şulardyr:  

1. Ganatlarynyň kenarynda penjeleriniň bolmagy.     

2. Agzynda dişleriniň barlylygy.

3. Guýrugynda oňurganyň bolmagy.                   

Richard Owen tarapyndan tapylyp, süyrenjiler bilen guşlar arasynda bir geçiş formasy diylip öňe sürlen Arheopteriks üstünde soňky yyllarda jedeller köpelendir. Munuň bir geçiş formasy däldigi bellenilip şu setirlere ýer berilýär:           

1.Günümüzde günorta Amerikada yaşayan Goasin guşy (Opisthocomus hoatzin) bilen Afrikanyň Tourako guşunuň hem ýaşlyk wagtynda ganatlarynyň kenarlarynda penje bardyr we Goasin guşynyň oňurga gurluşam Arheopteriksa meňzeşdir. Hemem Günorta Amerikada ýaşaýan düýe guşynyň (Ostrich) ganatlarynda hem 3 penje bar.

2. Günümüzdäki guşlarda bolşy ýaly süňkleriniň içi boşdur.

3. Günümüze ýakyn taryhlarda hem köp sanawdaky uçujy guşlarda dişler tapylandyr. Dişler ewolyusiýa subutnamasy däldir.

4. Arheopteriks, günümizdäki guşlar ýaly asimmetrik ýelek gurluşyna eýedir. Buda onuň uçýandygynyň bir delili hökmünde kabul ediler. Meşhur poleontolog Karl O. Danbaryň belleyşi yaly ýelekleri sebäpli bu mahluk dolulygyna bir guş alamaty daşayandyr.

5. Yakyn wagtlarda bu janlynyň uçmak üçin gerekli bolan sternum süňküniň bolmadygy ewolyusionist gurşawlarda ýygy ýygydan dile getirilyärdi. Çünki günümüzde uçyan yada uçmayan ähli guşlarda sternum süňki bardyr. Yöne 1992-nji yylda tapylan yedinji Arheopteriks galyndysynda ewolyusionistleriň örän uzyn wagtlap "yok hasaplan" sternum süňkine duş gelindi. Nature dergisinde bu galyndy şeyle beýan edildi:

"Soňky tapylan yedinji Arheopteriks galyndysy uzyn wagtlap barlygyndan şüphe edilen, yöne hiçbir wagt subut edilmeyän bir göniburçly döş süňküniň barlygyny habar beryändir. Bu janlynyň uzyn meydanlarda uçuş ukyby entegem spekulýaktiw, yöne sternum süňküniň barlygy güyçli uçuş myşsalarynyň barlygyny görkezyär."[17]

Ewolyusionistler Arheopteriksyň agzyndaky dişleri barada bu dişleriň bir süyrenji alamatydygyny aýdyp, bilgeşleyin ýalan sözlärler. Ilki bilenä dişler süyrenjileriň adaty bir alamaty däldir. Günümüzde käbir süyrenjileriň dişleri bar bolsa, käbirleriniňki yokdur. Has hem möhüm zat dişli guşlaryň Arheopteriks bilen çäkli bolmazlygydyr. Günümüzde dişli guşlaryň indi yaşamayandygy bir hakykatdyr, yöne galyndy ýazgylaryna seredilende Arheopteriks bilen bir döwürde, hatda günümüze yakyn taryhlarda-da dişli guşlar diylip atlandyryp boljak aýry bir guş toparynyň ýaşandygyny göreris.

Işiň möhüm tarapy bolsa Arheopteriksyň we beyleki dişli guşlaryň diş gurluşlarynyň, bu guşlaryň sözde atalarydygy öňe sürülen dinozawrlaryň diş gurluşundan örän tapawutly bolmagydyr. Meşhur ornitologlaryň geçiren ölçeglerine görä Arheopteriksyň we beyleki dişli guşlaryň dişleriniň üsti düz bolup, giň kökleri bar bolsa, bu guşlaryň atasydygy öňe sürülen teropod dinozawrlarynyň dişleriniň üsti çykgytly bolup, köklerem dardyr.[18] Hünärmenler Arheopteriks bilen dinozawrlaryň bilek süňklerini hem deňeşdirip, arada hiçbir meňzeşlik bolmadygyny, anatom A. D. Walker Arheopteriksyň gulak bölegini hem barlap, gulak gurluşunyň günümüzdäki guşlar bilen birmeňzeşdigini bildirendir.

Mundan başga-da Darwinistler ýyllap Arheopteriksy guşlaryň ewolyusion senariyasynyň iň uly delili hökmünde görkezyän mahaly soňky yyllarda tapylan käbir galyndylar bu senariyanyň beyleki taraplardanam güyjüni gaçyrdy. 1995-nji ýylda Hytaýda Oňurgaly Paleontologiýasy Instidudyndan paleontolog Lianhai Hou we Çžou Çžunhe ortaça 130 milyon ýyl ozal yaşan “Konfusiusornis” ady berilen bir guş galyndysy tapdylar.  Konfusiusornisuň dişleri ýokdy, ýelekleri we çüňki bolsa günümüzdäki guşlar bilen deň alamatlara eýedi. Skelet gurluşy hem günümüzdäki guşlaryňka meňzeş bolan bu guşuň ganatlarynda Arheopteriksda bolşy ýaly penjeleriň bardygyna duş gelindi. Guyruk ýeleklerine kömek edyän "pygostyle" atly gurluş bu guşda hem görülyärdi. Yagny ewolyusionistler tarapyndan gadymy guşlaryň atasy hasaplanan we ýarym süyrenji kabul edilen Arheopteriks bilen deň yaşda bolan bu janly günümüzdäki guşlara örän meňzeş bolup, bu hakykat Arheopteriksyň bütin guşlaryň ilkinji atasydygy baradaky ewolyusionist tezisleri hem çüyretdi.

Hytaýda noyabr 1996-da bolsa ýüz otuz milýon ýaşyndaky "Liaoningornis" ady berlen bir guş galyndysy tapylyp,  Liaoningornisyň günümüzdäki guşlardan ýeke täk tapawudy agzynda dişleriň bolmagydy. Bu bolsa dişli guşlaryň naturalistleriň öňe sürüşi ýaly ilkinji guşlarda bar bolan bir alamat däldigini hem görkezdi. Dünyäniň iň öňde gelen Ornitologlaryndan biri bolan Professor Alan Feduçça Liaoningornisyň “Guşlaryň köküniň dinozawrlardygy” baradaky pikirinem çüýredendigini bellemek bilen birlikde, guşlar bilen bagly şu sözlerem dile getiryär:

25 ýyl boýunça guşlaryň kellelerini barladym. Dinozawrlar bilen aralarynda hiçbir meňzeşlik görmeyärin. Guşlaryň dört aýaklylardan emele gelendigi pikiri paleontologiýada 20-nji ýüz ýylyň iň uly utanjy bolar!"[19]

Guşlar bilen bagly bir başga galyndy bollsa günbatar Tehas çölünde tapylandyr. Şankar Chatterjee tarapyndan 1984-de tapylan iki bölekli bu galyndy ilkinji guş (Protoawis) diýlip atlandyrylyp, günümüzden 225 milýon ýyl öň ýaşandygy bildirilýär. Arheopteriksyň 140 milýon ýyl öň ýaşadygy dykgata alynsa Şankar Chatterjee tarapyndan tapylan galyndynyň Arheopteriksdan 85 milýon ýyl öň gadymydygy ýüze çykar. Ewolýusionistleriň pikirlerine görä Arheopteriks dinozawrlardan emele gelen bolmalydyr. Emma soňky tapylan galyndylaryň beryãn maglumatyndan soňra olaryň hem bir bölegi Arheopteriksyň geçiş formasydygyny kabul edenoklar.

Konfusiusornis yada Arheopteriks yaly guşlar nesli tükenen guşlar bolup, garaşylan geçiş formalarynyň yoklugy sebäpli aralykly deňagramlyk teoriyasyny öňe süren ewolyusionist Stiwen Jey Guld bilen Neylz Eldrej hem Arheopteriksyň dürli alamatlary özünde saklayan bir mozaika jandarydygyny, yöne hiçwagt bir geçiş formasy hökmünde hasaplanyp bilmejegini kabul etmekleri bilen birlikde, Şotlandiyaly paleontolog William Elgin Swinton hem "Guşlaryň biologiyasy we deňeşdirmeli fiziologiyasy" atly eseriniň girişinde guşlaryň gelip çykyşy barada örän kemeldiji bir garaýyş sergilenendigini belläninden soňra, dürli döwürler içinde süyrenjilerden guşa geçişi görkezen hiçbir galyndy ýazgysyna duş gelinmediginem bildiryär. Gysgaça aýdylanda ýeke täk esasyny Arheopteriksa dayandyrmaga synanyşan guşlaryň ewolyusiyasy senariyasy diňe bir ewolyusionistleriň öň garaýyşlarynyň we hyýal güyçleriniň bir önümidir we täze ylmy tapyndylar bilen çöküşe ugrandyr.

Ewolyusion senariya görä süyrenjiler süydemdirijileriňem atasydyr. Yöne bedenleri gowlar bilen gaply, sowukganly we yumurtgalap köpelyän süyrenjiler bilen ýyly ganly we dogluş bilen bilen köpelyän süydemdirijiler arasynda ägirt uly tapawutlar bar bolup, bularyň birisem süyrenji bilen süydemdirijileriň eňek gurluşydyr. Süyrenjileriň aşaky eňeginde diňe bir süňk yer alar we dişlerem bu süňküň üstüne oturar. Süydemdirijilerde bolsa aşaky eňegiň her iki tarapynda üç sany kiçi süňke duş geliner. Bir başga esasy tapawut ähli süydemdirijileriň orta gulaklarynda üç süňküň bolmagydyr, muňa garşylyk ähli süyrenjilerde orta gulakda diňe bir süňk bardyr. Ewolyusionistler süyrenji eňegi bilen gulagynyň kem-kemden süydemdiriji eňegine we gulagyna öwrülendigini öňe sürerler. Bu akyl almaz öwrülişigiň nädip amala aşandygy soragy bolsa elbetde jogapsyzdyr. Esasan hem yeke süňkden duryan bir gulagyň üç süňkli hala nädip öwrülendigi we eşitme duygusynyňam şol wagt nädip dowam edendigi hiçbir şekilde jogaplanmayan bir soragdyr.

Süydemdirijileri hasyl edendigi öňe sürülen Synopsidae aşaky otryady bolsa Pensilwaniýan döwründe (Karbon erasynyň bir bölümi) görüler. Süydemdirijiler süyrenjilerden has ösen kabul ediler we şonuň üçinem yeryüzüne süyrenjilerden soň çykmagyna garaşylar. Yöne süydemdirijileriň başlangyjy hasaplanyan Synopsidae’ler süyrenjileriň atasy kabul edilen Seýmuriyadan öň yaşandyr.

Romer "Vertebrate Paleontology" atly eserinde uçan süydemdiriji bolan ýarganatyň süyrenjilerden gelendigini görkezyän galyndynyň tapylmadygyna dykgat çekyän bolsa, Poleontolog Roger Lewin hem "ilkinji süydemdirijä nädip geçilendigi entegem bir syrdyr" diyip belleyär.

Ewolyusionistleriň pikirlerine görä süydemdirijileriň gelip çykyşyny görkezyän hyýaly shema şu şekilde bolmalydyr: Anapsidler, Pelikozawrlar, Terapsidler, sinodontlar, irki süydemdirijiler. Bu hyýaly yzygiderligiň dogrudygyny görkezyän yekejede geçiş formasy bolmadygy yaly, janlylaryň yaşan döwürleri göz öňüne alynanda bu shema durşuna yalňyşdyr. Şonuň bilen birlikde terapsidler iki eňek süňkem örän kãmil işleyän, geçiş formasy alamaty görkezmeyän, doly we kemçiliksiz janlylar bolup, Sintetik Darwinizmiň gurujularyndan ewolyusionist Jorj Geýlord Simpson "Adamdan öňki durmuş" atly eserinde şeyle diyyär:

"Dünyä üstündäki yaşaýyşyň iň geň galdyryjy hadysasy Mezozoý erasynyň, yagny süyrenjiler döwrüniň süydemdirijiler döwründe garaşylmadyk pursatda üytgemegidir. Bolup geçen hadysa edil köp we dürli görnüşdäki süýrenijileriň başgahrymanynda oýnan oýnunyň perdesi birden aşak düşene meňzeyär. Perde täzeden açylan mahaly başgahrymanynda süydemdirijileriň yer alan, süyrenjileriň kenara itilen täze bir döwrine duş geliner. Orta çykan süydemdirijileriň bolsa özünden öňki döwre degişli yzlary ýok ýalydyr"

Has dogrusy birden orta çykan  süydemdirijiler birbirlerinden örän tapawutlydyr. Yarganat, at, belka we kit yaly iň soňky derejede dürli janlylaryň ählisi süydemdirijidir we şol bir geologik döwürde orta çykandyr. Bu janlylaryň arasynda ewolyusion bir bag gurmak iň güyçli hyýal güyji bilenem mümkin däldir. Ewolyusionist zoolog Eric Lombard "Evolution" atly dergide "Süydemdirijiler klasy içinde ewolyusion garyndaşlyk baglaryny (filogenetik baglar) gurmak üçin maglumat gözleyänler lapykeçlige ugrajakdyrlar" diyip belleyär.

Atyň ewolyusion senariyasy.[düzet | çeşmäni düzet]

Çylşyrymly gurluşly janlylardaky ewolyusiya atyň filogeniyasy döwründe geçirendigi öňe sürülen üytgeyjilikler mysal beriler. Welleriň öňe sürüşine görä Eosen döwründe yaşan Eogippusuň öňki aýaklary dört, yzky aýaklary bolsa üç toýnaklydy. Yöreyän wagty bütin ayaklary ýere yapyşyardy. Atyň üçünji toynagy ösyän mahaly beylekileriniň gitdigiçe kemelendigi, muňa sebäp hökmünde-de ir döwürlerdäki atlaryň tokaý agaçlarynyň yaş şaha we yapraklary bilen iymitlenendigi, yöne Miosenden başlap otluklaryň agdyklyk etmegi bilen ot bilen iymitlenmãge başlandygy öňe sürüler. Iymit çeşmesini çemenleriň emele getiren açyk düzlüklerde duşmandan goranmagyň diňe tiz ylgamak bilen mümkin boljagy, munuň hem üçünji toynagyň giňelip ösmegine, beylekileriniň bolsa yitendigine sebäp bolandygy belleniler. Üçünji toynakdan galanlar rudiment we indi işe ýaramayan organ halyna gelendigi öňe sürler. Geologik döwürler boyunça umuman sekiz dürli atlaryň görülendigi öňe sürüler we bular kiçiden ula tarap yzygiderlili şeklinde görkeziler. Toýnagynyň azalmagy, iýmitlenme şekli we ylgamak bilen duşmanlaryndan gaçmagyna baglanýar.

Kritikalary. Peydalanylyan organlaryň ösendigi, peydalanylmayanlaryň gowşandygy pikiri Lamark ýörelgesi diylip biliner. Soňky 20 ýylda bu pikiriň modifikasiona daýanýandygy, ýagny somatiki öyjüklerdäki üytgeyjiligiň nesle geçmeýändigi bilinendir. Şol bir logika eýerilse hem, duşmanlaryndan gaçan towşan başda bolmak bilen, ýenede birgiden haýwanyň näme üçin meňzeş üytgeyjilige gabat gelmeyändigini düşündirmek gerekdir. Atyň ayagyndaky çykgytlaryň rudiment organdygy pikiri soňky ýyllarda güyjüni gaçyrandyr.

Yakyn bir wagta çenli ewolyusion gipoteza subutnama hökmünde görkezilen galyndy yzygiderliliginiň iň başynda atyň sözde ewolyusiyasyna degişlidigi öňe sürlen hyýaly bir yzygiderlilik gelyärdi. Häzirki wagtda köp sanawdaky ewolyusionist atyň ewolyusion senariyasynyň güyjüniň gaçandygyny aç-açan kabul edendir. 1980-nji yylyň noyabr aýynda Çikago tebigat taryhy muzeýynda 150 ewolyusionistyň goşulmagy bilen birlikde, kem kemden ewolyusiya teoriyasy problemalarynyň ele alynan bir ýygnagynda söz alan ewolyusionist biolog Boyce Rensberger bu senariyanyň galyndy yazgylarynda hiçbir dayanjynyň bolmadygyny ilkinji tassyklan kişidir:

"50 milyon ýyla ýakyn mundan ozal yaşan dört toynakly, tilki ululygyndaky janlylardan bugünüň has uly yeke toynakly atyna tarap yzygiderli halda üytgeyjilikler bolandygyny öňe süren meşhur atyň ewolyusiyasy mysalynyň güyjüniň yokdugy uzyn wagtlap bilinyändir. Gradualizm üytgeyjiligi ýerine her görnüşiň galyndylary örän dürli şekilde orta çykyar, hiç üytgemän galýar, yzyndanam nesli tükenyär. Geçiş formalar belli däldir."[20]

Atyň ewolyusiyasion senariyasy Hindistan, Günorta we Demirgazyk Amerika bilen Yewropada dürli zamanlarda yaşan, dürli görnüşlere degişli galyndylaryň ewolyusionistleriň hyýal güyji esasynda kiçiden ula tarap düzülmegi arkaly döredilen shemadan ybarat bolup, bu barada ewolyusionistler arasynda pikir birligi yokdur. Birbirinden tapawutly 20 dürli atyň ewolyusion shemasyna duş geliner. Bu yzygiderlilikdäki pikir birligi 55 milyon ýyl öň Eosen döwründe yaşan Eogippus (Hyracotherium) atly ite meňzeş bir janlynyň atyň ilkinji atasydygyna ynanylmagydyr. Yöne atyň milyonlarça yyl ozal yok bolan atasy hökmünde görkezilen Eogippus Frensis Hitçingiň bellemegine görä günümüzde Afrikada yaşayan we at bilen hiçbir baglanyşygy bolmayan Hyrax atly haywanyň edil özüdir.

Eogippus bilen bir gatlakda, günümüzde yaşayan at görnüşleriniň hem (Equus nevadensis we Equus occidentalis) galyndylarynyň tapylmagy bilen atyň ewolyusiyasynyň hyýaldan ybaratdygy her geçen hasda yüze çykyp başlady. Ewolýusionist Gordon R. Teýlor Darwinizmiň düşündirip bilmedigi meseleleri ele alan “The Great Evolution Mystery” atly eserinde at sergileri hekayasynyň aslyny şeyle düşündirýär:

"Darwinizmiň belkide iň uly gowşaklygy poleontologlaryň uly ewolyusion üytgeyjilikleri görkezjek garyndaşlyk gatnaşyklaryny we janly yzygiderliligini orta goyup bilmänlikleridir... At sergisi bu barada “çözgüde gowuşdurulan yeke täk mysal” diýlip görkeziler, yöne hakykatda Eogippus-dan günümüzdäki Equus-a çenli uzalan yzygiderlilik örän tutarsyzdyr. Bu yzygiderliligiň gitdigiçe artan bir beden ululygyny görkezendigi öňe sürüler, yöne aslynda yzygiderliligiň geljekki basgançaklaryna goyulan janlylaryň käbirleri (yzygiderliligiň başynda duryan) Eogippusdan has uly däl, has kiçidirler. Dürli janlylara degişli galyndylaryň bir ýere getirilip yzly yzyna goýulmagy mümkindir, yöne janlylar taryhynda bu yzygiderliligi görkezjek hiçbir subutnama ýokdur." [21]

Görülişine görä köp toynakly at görnüşleriniñ her birisi ayry bir formadyr we belli bir döwür yaşap gurşawdan aýrylandyr.... Bir toynakly atyñ neslem bir toynakldyr.

Jonathan Uolles bolsa bu barada şu sözleri dile getiryär:

Atyň ewolýusiýasy bilen bagly Darwinyň 1882-de ölümünden 3 ýyl öň, Yelskiý uniwersitedynyň paleontology Otniel Marş, häzirki ýeke toýnakly atlaryň kiçi dört toýnakly atadan nädip gelendigini görkezmek üçin atyň galyndylaryny görkezýän bir çyzgy çap etdi, Marşyň çyzgysy köp wagt geçmänkä kelle süňki bilenem goldanylyp, at galyndylarynyň çyzgylary biologiýa kitaplarynda we muzeýlerde ewolýusiýa teoriyasynyň delili hökmünde tizlik bilen ýerini aldy.”[22]

HAYWANLARYŇ GEÇMIŞI BARADA NETIJE.[düzet | çeşmäni düzet]

Garaşylan geçiş formalarynyň yokdugyny gören meşhur ewolyusionist, poleontolog Stiwen Jeý Guld Aralykly deňagramlyk teoriýasyny öňe sürdi. Gulda görä galyndy ýazgylarynyň köpüsi kem kemden bolup geçen ewolyusion ösüş pikiri bilen çatyşyan iki delil sergileyändir:

1. Durgunluk. Galyndylardaky köp görnüş yeryüzünde görünen mahallary hiçbir üytgeyjilik sergilemeyär, yok bolan wagty nähili bolsalar galyndy yazgylarynda-da şol bir şekilde görünyär.

2. Birden yüze çykyş. Haysyda bolsa bir sebitde bir görnüş atalarynyň yzygiderli üytgeyjiligi netijesinde kem-kemden yüze çykman, bir saparda we dolulygyna emele gelen yagdayda meydana çykyar.

Meşhur iňlis polentology Derek Ager hem bu barada şeyle diyyär:

"Meseläm şudur: Galyndy yazgylaryny güyçli bir şekilde barlaga tutanymyzda görnüşler yada klaslar derejesinde bolsun, hemişe şol bir hakykat bilen garşylaşyarys. Kem kemden ösüş däl, birden yeryüzünde meydana gelen toparlar göryäris."[23]

Geologiya Professory Dewid M. Raup:

"Köp adam galyndylaryň Darwiniň durmuşyň taryhy baradaky pikirlerine delildigini pikir eder. Darwinden günümüze çenli 120 yyl geçdi we galyndylar bilen bagly maglumatlarymyz örän artdy. Yöne bugün ewolyusiya bilen bagly bir üytgeyjiligi goldayan mysallar Darwiniň zamanyndan hasda azdyr."

Ewolyusionist biolog Ernst Maýr: "Poleontologlar uzyn wagtlap Darwiniň kiçi böküşler bilen üytgeyjilik şertiniň poleontologiyasynyň tapyndylary bilen çatyşýandygynyň habaryndadyr. Filumlara degişli çyzgylar barlanylanda örän kiçi böküşlere degişli üytgeyjilikler görülyär, yöne bu üytgeyjilikler bir görnüşi başga bir uruga (genus) öwürjek görnüşde däl we täze bir görnüşiň köküne degişli düşündiriş berip bilenoklar. Hakykatda galyndy yazgylarynda täze her görnüş ähli wagt birden yüze çykyar."[24]

Jorj Gaylord Simpson:

"Ewolyusion taryhyň uly bölümini aňladyan geçiş formalary nirededir? Heniz hiçbir yerde tapylmadylar. Bu ewolyusionistler üçin galyndy ýazgylaryndaky geň galdyryjy boşluklar taydan örän möhümdir".[25]

Frensis Hitchingiň "The Neck of the Giraffe: Where Darwin Went Wrong" atly kitabyndan:

"Eger galyndylar tapyan bolsak we eger Darwiniň teoriyasy dogry bolsa, onda gayalaryň belli bir topar mahlugyň, has kompleks bir başga mahluklara tarap kiçi basgançaklar bilen öwrülendigini görkezyän galyndylar orta çykarmagy gerekdir. Bu nesilden nesile ösyän kiçi ösüşler iň soňky derejede gowy goranylan bolmaly. Yöne yagday munyaly däl, aslynda munuň tersi dogrudyr. "Darwiniň sanawsyz geçiş formasy bolmaly, yöne bulary näme üçin yeriň sanawsyz gatlagynda tapamzok" diyişi yaly. Darwin galyndy yazgylaryndaky bu uly kemçiligiň diňe has köp gazuw agtaryş işleri geçirmek bilen baglydygyny pikir edendir. Yöne her näçe täze gazuw agtaryş işleri geçirilse geçirilsin, tapylan görnüşleriň ählisiniň diyen yaly bugün yaşayan haywanlara örän meňzeşdigi orta çykandyr".[26]

Ewolyusionist Poleontolog Mark Çarneki:

"Teoriyany (ewolyusiyany) subut etmegiň öňündäki uly bir päsgelçilik ähli wagt üçin galyndy yazgylary bolandyr... Bu yazgylar hiçbir wagt Darwinyň çaklama eden geçiş formalarynyň yzlaryny orta goyup bilen däldir. Görnüşler (galyndy yazgylarynda) birden emele gelerler we birdenem yok bolarlar. Bu garaşylmadyk ýagdaý görnüşleriň Alla tarapyndan ýaradylandygyny goldaýan yaradylyşçy argumenda kömek berendir." [27]

Gysgaça aydylanda janlylar birbirinden meydana gelen bolsa buda kem kemden bolup geçendir. Meselem balykdan gurbaga emele gelen bolsa ilkinji etapda gurbaga meňzeşligiň 100-de 10, soňra 100-de 20, soňra bolsa 100-de 30 şeklinde dowam etmegi gerekdir. Bu yagdayda meselem balyk bilen gurbaga arasynda birgiden geçiş formasynyň bolmagy zerurdyr. Her organizm üçin iň azyndan birnäçe geçiş formasynyň bolmalydygy dykgata alynsa, ýeryüzündäki ösümlik we haywan görnüşiniň birnäçe essesi, ýagny milyonlarça geçiş formasyna garaşylar. Gynansagam milyonlarça galyndy tapylmagyna garamazdan bu barada öňe sürlen materiallar yok diyjek yaly azdyr, şonuň bilen birlikde bularyň hem geçiş formasy däldigi orta goyulandyr.(Meselem pilleriň begomotdan gelendigi öňe sürler. Yöne aralarynda geçişi görkezyän ýekeje galyndy hem tapylan däldir. Yada bolmasa antilop bilen žyraflaryň arasynda geçişi görkezyän ýekejede galyndy mysaly yokdur.)

Ýerýüzünde geologik döwürler boyunça birbirinden tapawutlanýan dürli organizmler ýüze çykyp, bularyň bir bölegi hiç üýtgemän günümüze çenli gelip yeten bolsa, käbirleri belli bir döwür ýaşap durmuş sahypasyndan çekilendir. Bärde dykgaty çekýän zat çylşyrymly organizmleriň ýuwaş ýuwaşdan ýerýüzünde görülmegidir. Munuň yeke täk düşündirişi bolup biler, oda:

1. Yuwaş ýuwaş gowlaşan ýerýüzünde şol gurşawda ýaşap biljek janlylaryň ýaradylmagy.

2. Janlylardaky iýmit zynjyry. Eger başda köp öyjükliler yaradylan bolsa gurşaw olara uygun bolmandygy yaşaýyşdan mahrum galarlar. Meselem başda bir öýjükliler ýaradylmasa, ýagny mikro organizm ýok bolsa ot-ösümlikler ýetişip bilmez. Ot-ösümlik bolmasa janlylar näme bilen iymitlensin? Kebelek gurçugunuň kebelek halyna gelmegi, alma tohumunuň nahal, agaç, miweli agaç halyna gelmegine, adamyň zigota, bäbeklik, çagalyk, yaşlyk, garrylyk döwürlerini geçirmegine meňzär. Bular bir teoriya däl, kanundyr. Yagny janlylar kem-kemden kämillige ýetýändir. Bu kanun diňe bir janlylarda däl, jansyz älemde-de bardyr. Yerşary birden bu şeklini alan däldir. Allanyň buyrugy bilen günden gopan Ýerşary kem-kemden wagt içinde janlylaryň yaşap biljegi ýer halyna getirilendir. Bularyň ewolyusionistleriň öňe süren, janlylaryň tötänleyinlikler bilen birbirinden meydana gelendigi şeklindäki pikirleri bilen hiçbir baglanyşygy yokdur.

Ewolyusionistler janly görnüşleriniň Yeryüzünde belli bir yzygiderlilik bilen orta çykan bolmaklaryny birbirinden emele gelendiginiň delili hökmünde görkezerler. Yöne janlylaryň Yeryüzündäki orta çykyş yzygiderlilikleri, ortada hiçbir geçiş formasy bolmadygyna görä, bu janlylaryň ýaradylan döwrüni aňladar. Galyndylar yeryüzünüň üstün we kemçiliksiz bir yaradylyş bilen, ilki deňizlerde soňra bolsa gury ýerde yaşayan janlylar bilen doldurylandygynyň we bütin bularyň yzyndan hem adamoglunuň bar edilendiginiň aýdyň subutnamasydyr.

Şu yerde ýene bir zady nygtamakda peyda bar: Naturalistleriň öňündäki iň uly meselelerden biri hem janlylar dünyäsindäki jynslardyr. Her bir görnüşiň urkaçy we erkek agzalardan durmagy we bularyň jübütleşip bilmek üçin gerekli köpeliş organlaryna eye bolmaklaryny tötänleyinlikler bilen düşündirmäge synanyşmak kabul edilip bilinäyjek bir ähtimal däldir.

Ewolyusionistler arasynda jynslar bilen bagly heniz kabul gören bir gipoteza we düşündiriş yokdur. Bir bölek hyýaly çaklamalardan yola çykyp bu temany düşündirmäge synanyşanlar bolsada, olaryň pikirleri hakykat dünyäsinde garşylygy bolmayan hyýaly bir senariýadan ybaratdyr. Käbir Darwinistler jynslar bilen bagly meselä seçgi bilen jogap getirjek bolsada, seçgi bar bolan osoblar arasynda amala aşar, täze genetiki informasiya emele getirmez. Yagny jynslar hiçbir wagt tebigy seçgi bilen emele gelip bilmez. "Iň möhüm sorag jynsy köpelişiň nädip emele gelendigi baradadyr. Ýyllap orta goyulan bütin çaklamalara garamazdan muny heniz bilemzokdyrys" diyen Nature dergisiniň redaktory John Maddoksyň hem kabul edişi yaly,  esasan hem jynslar arasynda birbirini özüne çekmek ýaly hadysalaryň nädip orta çykandygy ýaly yüzlerçe soraga ewolyusionistleriň düşündirişlerinde jogap gözlemegiň manysy yokdur.

Poleontologiyanyň gurujusy hasaplanan fransuz Jorj Kyuwye şol bir wagtda bir geolog we deňeşdirmeli anatomdy. Oňurgaly we oňurgasyzlaryň zoologiyasy we poleontologiyasy üstünde örän giň gözlegler geçirdi. Kyuwye şol bir wagtda geçmişdäki janlylaryň nesliniň tükenendigi hakykadyny kesgitli yagdayda orta goyup, munuň bilen bagly teoriyany ewolyusion gipoteza ters düşjek şekilde düşündirendir.

Bibliografiya

[1] Charles Darwin, The Origin of Species: A Facsimile of the First Edition, Harvard University Press, 1964, s. 179

[2] Charles Darwin, The Origin of Species, s. 172, 280

[4]  Science Progress. 1960, Vo. Monestarsky, R. Mysteries of the Orient. Discover, April, 1993, s. 40.

[ 5] Richard Fortey,The Cambrian Explosion Explo- ded?, Science, Cilt 293, No 5529, 20 Temmuz 2001, s. 438-439

[ 6.] Gerald Schroeder, "Evolution: Rationality vs. Randomness", http://www.geraldschroeder.com/evolution.html.

[7]. David Raup, "Conflicts Between Darwin and Paleontology", Bulletin, Field Museum of Natural History, volume 50, January 1979, s. 24

[8.] Dawkins, R.The Blind Watchmaker. London,W.W. Norton, 1986, s. 229.

[9.] Douglas J. Futuyma, Science on Trial, New York: Pantheon Books, 1983. s. 197

[10] Charles Darwin, The Origin of Species: A Facsimile of the First Edition, Harvard University Press, 1964, s. 302

11. Stefan Bengston, Nature, Vol. 345, 1990, s. 765

12. Romer,AS. Vertebrata Paleontology. Chicago Press. 1966, s.15-33.

13. Gerald T. Todd, "Evolution of the Lung and the Origin of Bony Fishes: A Casual Relationship", American Zoologist, Cilt 26, No. 4, 1980, s. 757

14.  R. L. Carroll, Vertebrate Paleontology and Evolution,

New York: W. H. Freeman and Co. 1988, s. 4

15. P. L. Forey, Nature, vol 336, 1988. s.729.

16. Edwin H. Colbert, M. Morales, Evolution of the Ver- tebrates, New York: John Wiley and Sons, 1991, s. 99

17. Nature, volume 382, 1 Awgust 1996, s. 401

18. L. D. Martin, J. D. Stewart, K. N. Whetstone, The Auk, volume 98, 1980, s. 86

19. Pat Shipman, "Birds Do It... Did Dinosaurs?", New Scientist, 1 february 1997, s. 28

20. Rensberger, B. Houston Chronicle, 5 November, 1980, chapter 4, s.15.

21. Gordon Rattray Taylor, The Great Evolution Mystery, London: Sphere Books, 1984, s. 230

22. Wells, J. A.g.e. s. 181.

23. Derek, A. The Nature of the Fosil Record. Proceedings of British Geological Association.

24. Ernst Mayr, One Long Argument:Charles Darwin and Genesis of Modern Evolutionary Thought, Harvard University Press, Cambridge, Massachusetts, 1991, s. 138

25. G. G. Simpson, "The History of Life", Evolution of Life, University of Chicago Press, Chicago, 1960, s. 135.

26. Francis Hitching, The Neck of the Giraffe: Where Darwin Went Wrong, Tichnor and Fields, New Haven, 1982, s. 40.

27. Mark Czarnecki, "The Revival of the Creationist Crusade", MacLean's, 19 January 1981, s. 56

Ewolyusion hilegärlikler.[düzet | çeşmäni düzet]

1. Bilim taryhynyň iň uly skandaly Piltduanly adam: Adamyň kellesine orangutan eňegi.

2. Nebraskaly adam: Bir doňuz dişi.

3. 375 milyon ýyllyk krokodil: Tiktaalik roseae.

Adamyň geçmişine deginmezden ozal taryhda ýary-maymyn ýary-adam janlylaryň yaşandygy pikirini jemgyýetiň möhüm bir bölegine kabul etdiren propoganda usulyna deginmek gerek. Bu propoganda usuly ewolyusionistleriň galyndylary ullanyp eden rekonkstruksiyalarydyr. Rekonstruksiya täzeden gurmak diymekdir we diňe bir süňk bölegi tapylan janlynyň suratynyň yada maketynyň adamyň hyýal güjüne göre guralmagydyr. Gazetlerde, dergilerde, filmlerde görülen maymyn adamlaryň her biri aýry bir rekonstruksiyadyr. Bärde ýenede bir zada deginmekde peyda bar. Süňk galyndylaryna dayanyp edilen işlerde diňe eldäki jismiň örän umumy ayratynlyklary orta çykarylyp bilner. Asyl ayratynlyklar bolsa zaman içinde aňsatlyk bilen yok bolyan yumşak dokumalardyr. Garward uniwersitedyndan Earnest A. Hooten muny şeyle düşündirer:

"Yumşak bölekleriň täzeden guralmagy örän riskly bir işdir. Dodaklar, gözler, gulaklar we burun yaly organlaryň aşagyndaky süňk bilen hiçbir baglanyşyklary yokdur. Meselem bir Neandertal kellesini şol bir teswir bilen bir maymyna yada öňki bir filozofa meňzedip bilersiňiz. Öňki adamlaryň galyndylaryna dayanyp yöredilen senariyalar hiçbir ylmy gymmata eýe däldirler, toplumy ugrukdyrmak maksady bilen ullanylar. Şol sebäpdenen rekonstruksiyalara aşa bil baglamaly däl".

Ewolyusionistler bu barada örän gaty gidip, bir kellä degişli birbirinden tapawutlanyan yüzler orta goyandyrlar. Parantrop boysa atly galyndy üçin çyzylan birbirinden dolulygyna tapawut etyän üç ayry rekonstruksiya muňa mysal bolup biler. Yöne ewolyusiya teoriyasynyň taryhynda bulardan has erbet hilegärlikler ýer alar. Bilim taryhynyň iň uly skandaly bolan Piltduanly adam munuň aydyň mysalydyr.

1912-nji ýylda London tebigat muzeýiniň müdiri Arthur Smith Woodward bilen Çarlz Dawson tarapyndan Angliýanyň Piltdaun ýakynyndaky çukurdan eňek bilen kelle süňki çykaryldy. Äň süňki maymynyňka, dişleri bilen kellesi bolsa adamyňka örän meňzeýärdi. Bu materiallar “Eanthropus dawson” (Piltduanly adam) diylip atlandyrylyp, yaşynyň hem 500 müň ýyldygy bildirildi. 40 yyldan köp wagtlap üstüne birgiden ylmy makala yazyldy.

1930-njy yyllarda adamyň başda beynimi yada bedenimi gelişdi diylen soraga Piltduany delil getirip jogap berilyardi. Smith hem bu barada şeyle diyyärdi:

"Piltduanly adamyň iň dykgat çekiji tarapy 'adamyň ewolyusiyasynda ilkinji ýeri beyniniň alandygy' baradaky düşünjeleri hakly çykarmagydyr. Adamyň kelle gurluşynyň ösmegi bilen maymynlykdan halas bolandygy pikiri iň manyly düşünjedir..."

Yöne 1950-nji ýylda Piltduanyň ýaşyny kesgitlemek üçin ftorid mukdary testine salyndy we eger galyndy aýdylyşy ýaly toprakda 500 müň ýyl galan bolsa örän köp ftoridyň bolmagy zerurdy. Emma bu galyndy-da hiçhili ftorida duş gelinmedi! Şeylelikde Piltduana degişli materiallaryň galyndy bolmadygy we tapylan wagty toprakda bir ýyldan köp galmadygy, has güýçli barlaglara salnan bu süňkleriň taryhy ýaly görkezmek üçin kaliý dihromaty bilen reňklenendigi, äň süňküniň üstündäki dişleriň könelen, gadymy ýaly görnüş berjek şekilde geýdirilendigi yüze çykdy.

Clark Howell hem Piltduan hilegärliginiň getiren zyýanlaryny şu sözler bilen dile getiryär:

Piltduan galyndysy adamyň kellesi we maýmynyň äňinden emele gelen materialdan başga zat bolman, bu bilgeşleýin edilen bir aldawdan ybaratdy. Muny “adamyň 500 müň ýyl öň ýaşan maýmyn bilen bir atasy” diýip hödürlediler. Bu barada 500-e ýakyn kitap ýazyldy,  paleontologlar bu tapyş bilen 50 ýyl boýunça boş ýere wagt geçirdiler”.

Bu galyndy bilen 10 ýaşyndaky orangutanyň eňek süňküni adamyň kellesi bilen birleşdirip, adamyň dişlerini hem äň süňkine oturdyp maýmyn-adam arasy bir barlyga meňzedilmek islenilipdi. Bu işi edenler gözlenen wagty hiçkim jogapkärçiligi üstüne almady, Woodward bilen Dawson bolsa ölüpdi. 50 ýyla ýakyn dünýäniň iň uly barlaglaryna garamazdan Piltduan hilegärliginiň bilinmänligi beyleki galyndylar hakynda şüphäni hasda artdyrdy.

Nebraskaly adam. 1922-nji ýylda Henry Fairfield Osborn Nebraskada bir azy dişi galyndysyny tapandygyny bildirdi. Bu dişiň adam bilen maymynlaryň birmeňzeş alamatlaryny daşayandygyny öňe sürdi. Köp wagt geçmän tema bilen bagly jedeller başlady. Bu yekeje dişe dayanyp Nebraskaly adamyň kellesi we bedeniniň rekonstruksiya çyzgylary çyzyldy. Hatda hasda aşa gidilip, Nebraskanyň ayaly we çagalarynyň tebigy gurşawdaky maşgala suratlary çap edildi. Muňa tiz wagtdy bir at hem dakyldy: Hesperopitheсus haroldcookii. Yöne 1927-de skeletiň beyleki bölekleri hem tapylmagy bilen birlikde täze böleklere görä bu diş ne maymyna nede adama degişlidi. Dişiň prosthennops atly yabany Amerikan doňuzynyň nesli tükenen bir jynsyna degişlidigi bilindi. Yüz ýyla ýakyn mundan öň bu dişiň doňuza degişlidigi bilinsede adamyň atasy diýlip kabul edilen Nebraskanyň jemgyýetdäki durmuşyny görkezýän suratlary, filmleri döredilip, arzuw hyýallar netijesinde çekilen Nebraska adamynyň ýary maýmyn-ýary adam suratlary käbir ensiklopediýalarda we iň populýarnyý kitaplarda adamyň ilkinji atasy diýlip aýdylmaga dowam edildi.

Tiktaalik roseae. Neil Shubin ve Edward Daeschler tarapyndan Kanadada tapylan bir galyndy Tiktaalik roseae diylip atlandyryldy. Galyndynyň yaşy takmynan 375 milyon yyla yakyn diylip takmyn edildi. Suwdan gury ýere geçiş ertekisine talyp gözleyän Darwinistler galyndynyň deňi tayy bolmadyk bir geçiş formasydygyny öňe sürüp yere göge sygdyran däldirler.

Tiktalik barada birnäçe ýyl dowam eden ewolyusionist propoganda gysga bir analiz netijesinde yüze çykaryldy. Şuwagda çenli geň gollary we bütin bedeni bilen örän giňden suratlandyrylan, rekonstruksiyalary tayynlanan we bu hyyaly önümiň rekonstruksiyalary muzeylerde sergilenen, birnäçe yyllap kitaplarda geçiş formasy diylip tanadylan Tiktaalik Roseae galyndysy aslynda diňe bir kelle galyndysyndan ybaratdy. Kellesine goşulan beyleki süňkleriň hiçbiri bu janla degişli bolman, şol bir gatlaklardan tapylan beyleki janlylara degişli süňklerden düzülipdi. Bu janly bilen baglanyşdyrylmaga synanyşylan yüzgüç gurluşlaram şol bir gatlaklarda yaşayan beyleki balyk galyndylaryna degişlidi.

Tiktaligiň kellesindäki bütin alamatlar krokodila degişli alamatlardyr: Gözleri birbirine yakyn we ýokardadyr, kellesi tekizdir, hemem kellesi göwreden aýry hereket sergiläp bilyändir. Yiti dişleri we umumy daş görnüşi dolulygyna krokodila mahsusdyr. Janlynyň görnüşi günümüzde Hytaýda yaşayan alligator sinensis görnüşi bolan krokodil bilen birmeňzeşdir. Şeylelikde bütin bulardan görlüp bilinjegi yaly Tiktaalik Roseae bir krokodil görnüşinden başga zat däldir.

Chicago uniwersitedyndan Tyler Keillor galyndynyň rekonstruksiyalaryny taýynlan mahaly janlynyň daş görnüşiniň deňizden gury yere geçiş ertekisine uygun gelmegi üçin hem amfibiyalara hemde balyklara meňzeyän şekilde düzendigini rahatlyk bilen beyan edendir. Tema barada känbir maglumaty bolmayan adamlar Darwinistleriň ylmy yollar bilen hereket etyändigi pikirine batyp, hakykatdan hem bir geçiş formasy tapylandygy düşünjesine gapylandyr. Yöne elde diňe bir krokodil kellesi, bu kelläniň ýakynlarynda tapylan dürli balyklara we beyleki janlylara degişli süňk we yüzgüç bölekleri hemde bir hünärmeniň ewolyusion hekayalaryna görä ugrukdurylan hyýal güyji bardyr. Hakykatda Tiktaalik roseae günümüzde-de mysallary bar bolan ajaýyp bir krokodildir, 375 milyon yyl ozal yaşandyr we günümüzdäki krokodil görnüşleri bilenem dolulygyna birmeňzeşdir.

Şonuň bilen birlikde Tiktaalik roseae bir mozaika jandarydyr. Mozaika janlylar ewolyusion gipotezanyň esasyny düzyän geçiş formalaryndan dolulygyna uzakdyr. Günümüzde Awstraliyada yaşayan Utkonos süydemdiriji, guş we süyrenji alamatlaryny özünde göteryän bir mozaika jandary bolmagyna garamazdan ewolyusion gipoteza üçin hiçbir tarapdan delil görkezilip bilinmez. Kämahal utkonos hem ewolyusionistleriň spekulyasiyalaryna sezewar bolsada, Stiwen J. Guld yaly meşhur ewolyusionistler mozaika janlylaryň bir geçiş formasy hökmünde kabul edilip bilinmejekdigini aç-açan aydandyr.

Ewolyusionistleriň öz pikirlerini goldamagy üçin tapmaly zatlary geçiş formalarydyr. Geçiş formalary kemçilikli, yarym, wezipesini doly görüp bilmeyän organlara eye janlylardyr. Mozaika janlylarynyň eýe bolan organlarynyň her biri kemçiliksizdir. Yary ösen organlary yokdur, janlynyň mozaika alamatlary pesden çylşyrymla gidenini görkezjek ýekejede geçiş formasy alamaty görkezyän däldir.

RUDIMENT MESELESI.[düzet | çeşmäni düzet]

Wezipesi bilinmeyän yada wezipesi bar bolup, ozalky ähmiyetini yitiren hökmünde birnäçe organlar ewolyusionistler tarapyndan rudiment yada artyk galan organ hökmümde ewolyusiya delil görkeziler. Bir organizm toparyndaky rudiment organlaryň başga bir organizm toparynda hasda ösen bolmagy şol ikisiniň arasynda ýakyn bir garyndaşlygyň bardygyna subutnama hasaplanar. Robert Widershaým 1895-nji ýylda çap eden "The Structure of Man” atly kitabynda adamyň bedeninde iş görmeyän we wagtyň geçmegi bilen adamyňam bedenini terk etjek 86 sany gereksiz organyň bardygyny öňe sürendir.

Adamda kör içege beyleki janlylara görä kän ösmedikdir. Bu ýagday ewolyusionistler tarapyndan rudiment organ hökmünde kabul ediler we adamyň ot bilen iymitlenyän bir haywandan gelendigine subutnama hökmünde görkeziler.

Olara görä adamda bir başga rudimentar diylip kabul edilen organ türre süňküdir. Munuňam adamyň guyrukly atadan gelendigine delildigi aýdylar, öňler timus mäzi, galkan şekilli mäz, gipofiz mäzi yaly birnäçe organyň hem gereksizdigi öňe sürülendir.

Rudimentar organlaryň kritikasy. Bilim ösdügiçe Widershaýmyň listyndaky organlar gitdigiçe kiçelendir. Meselem Timus mäziniň çagalyk döwründe bedeniň immunitet sistemasynyň ösüşine uly goşant goşyandygy, galkan şekilli mäziň madda çalşygy we ösmek üçin örän möhüm iki gormon bölüp çykaryan bir endokrin mäzidigi, anginalaryň bolsa bogazy, esasanam yetginjeklige çenli infeksiyalara garşy goramakda möhümdigi, Darwin tarapyndan rudimentar organ diylip bellenilen gözdäki ýarym aý şeklindäki çykgydyň bolsa gözüň tämizlenmeginde işe ýaraýandygy bilinendir. Häzirki wagtda timus mäzi, epifiz mäzi we anginalaryň gereksiz organ däldigi dünyä bellidir.

Appendiks, bir başga söz bilen aýdylanda kör içegäniň hem soňky ýyllarda geçirilen barlaglar netijesinde bedene giren mikroplara garşy göreşen limfa ulgamynyň bir bölegidigi, yogyn içegä iberyän suwuklygy bilen yokanç kesellere garşy gorag wezipesini yerine yetiryändigi kesgitlenendir.

Iň meşhur bir başga rudiment organlardan birisem türre süňküdir. Bu süňk ewolyusionistler üçin adamyň atasynyň guyrukly bir görnüşdigi barada sarsmaz bir subutnama hökmünde görkeziler. Yöne soňky ýyllardaky ylmy barlaglar türre süňküniň hem peydasyz däldigini we örän möhüm bir wezipesiniň bardygyny orta goymagy bilen birlikde, adam bu süňküň saýasynda rahat oturyp biler. Halk arasynda käbir betbagtçylyklar sebäpli türre süňki döwülen adamlaryň uzyn wagtlap şol bir pozisiyada oturyp bilmediklerine we rahatlyk tapmadyklaryna gözegçilik edilendir.

Wezipesiz organlar diylip öňe sürlenler aslynda wezipesi tapylmadyk organlardy. Biolog S. R. Scadding "Evolutionary Theory" dergisinde yazan "Rudiment organlar ewolyusiya delil bolup bilermi?" atly makalasynda bu hakykady şu sözler bilen beyan eder:

"(Biologiya baradaky) maglumatlarymyz köpeldigiçe rudimentar organlar sanawy gitdigiçe kiçeldi... Bir organyň wezipesizdigini kesgitlemek mümkin däldigine we gowşan organlar ylmy bir alamat daşamadygyna görä rudimentar organlaryň ewolyusiya teoriyasy üçin haysyda bolsa bir subutnama daşamayandygy netijesine baryaryn"

Bütin bu peydalar orta çykyp başlanyndan soňra ewolyusionistler täze bir strategiýa gelişdirip rudimentar organlaryň diňe bir işläp bilmän galan organlar diymek däldigini, käbir rudiment organlaryň wagtyň geçmegi bilen asyl wezipesinden üytgäp organizmlar tarapyndan başga wezipeleri yerine yetirjek organlara öwrülendigini öňe sürüp başladylar. Yöne görşümiz ýaly bärdede gomologiyada bolşy yaly aýylganç aylaw garşymyza çykyar.

Bir ata baba subut edilmezden ozal öňe sürülen ata babadaky asyl wezipe organyndan söz edilmez. 'Organlaryň asyl wezipesiniň üytgäp başga wezipä öwrülendigi' şeklindäki gipotezanyň subutnamasy näme? Biz rudiment organlar gipotezasyndan yola çykyp-my bir ata-babany subut edyäris, yada bir ata babany kabul edendigimiz üçin-mi birnäçe organlara özümizçe rudiment organlar diyyäris?

Rudiment organlaryň yene bir kritikasy bolsa bilnişi yaly ewolyusionistler tarapyndan janlylardaky rudiment organlaryň geçmişdäki atalaryndan miras galandygy belleniler. Yöne welin rudiment organ diylip öňe sürlen organlaryň käbirleri janlylaryň atasy diylip öňe sürülen käbir janlylarda yokdur. Meselem ewolyusionistler tarapyndan adamyň atasy diylip öňe sürlen käbir maymynlarda appendiksa duş gelinmez. Biolog H. Enoch bu hadysany şu sözler bilen dile getirýär:

"Adamlaryň appendiksi bardyr. Yöne has öňki atalary bolan aşaky maymynlarda appendiksa duş gelinmez. Garaşylmadyk bir sowgat şekilde appendiks, has pes gurluşly süydemdirijilerde, meselem opossumlarda duş geliner. Beyle bolsa ewolyusiya teoriyasy muny nädip düşündirip biler?"

Atawizm meselesi. Guyrukly adam hökmünde hödürlenen suratlaryň käbirleri ulaldylyp, hileli şekilde oynalyp döredilendir. Käbirlerinde bolsa gysga bir uzynlyk şeklinde daşarda galan türre süňki (os coccyx) bir anomaliya hökmünde bardyr. Embriologik gelip çykyş wagtynda oňurga emele gelyän mahaly käbir somitleriň sklerotom we miotomlarynyň aýrylmagynda kiçi mutasiyalara bagly näsazlyklar görüler. Oňurganyň soňky bölegi bolan türre süňki adaty yagdayda embriologik gelip çykyşyň ikinji aýynyň ahyrynda beden içine alynar. Yöne daşky yada içki gurşaw şertlerine bagly bolup düwünçegiň sezewar bolan kiçi mutasiyalary käbir kemçiliklere sebäp bolup biler. Meselem spinia bifida keselinde oňurga kanalynyň yapylyp bilinmezligi, beyniniň yada yüregiň daşarda dogmagy yaly birgiden kesel sanalyp bilner. Türre süňkem her haysy bir mutasiya sebäpli gelip çykyş döwründe näsazlyk bolsa içine alynmaz we  daşynda galandygy üçinem adaty hadysa ýaly guyrukly adam bar eken diymek dogry bir netije däldir. Bilinde bu çykgyt bilen yada şuňa meňzeş näsazlyklar bilen dogan çagalaryň bu ýagdaýy embriologik bir hassalyk bolup, munuň teoriya bilen hiçbir baglanyşygy yokdur.  Ewolyusionistleriň anomaliyalardan kömek gözleyändigi aydylyp bilner.

ADAMYŇ GEÇMIŞI.[düzet | çeşmäni düzet]

1. Parapitek, Driopitek we Ramapitek barada umumy maglumat.

2. Awstralopitek.

3. Homo Habilis.

4. Homo Rudolfensis.

5. Yawaly adam, Pekinli adam, Homo Eructus we Yzy: Hakyky adamlar.

6. Neandertallar.

7. Homo Sapiens Archaic, Homo Heilderbergensis we Kromanonlar.

8. Homo sapiensiň gizli taryhy.

Iki aýaklylyk we adamyň aňy.

9. Adam bilen maymynlar arasyndaky meňzeşlikler Darwinizme subutnama bolup bilermi?

10. Jynsy köpeliş.

11. Adamyň geçmişi bilen bagly netije.

Adamyň geçmişi nähilidir? Yagny ilkinji adam nädip orta çykandyr?  Naturalistleriň öňe sürüşi yaly pes gurluşly organizmlardan birgiden basgançaklary geçirip hasyl bolan bir tebigat eserimidir? Yada belli bir plan we programma görä öz gurluş ayratynlygy bilen Ýaradylan bir jandarmydyr?

Aslynda adamyň geçmişi bilen bagly gözlegler heniz tamamlanmady. Bu barada birbirine garşydaş düşünjeler öňe sürülyär, yada öňe sürülen subutnamalara birnäçe şekilde baha berilyär. Şonuň üçinem bu bölümde dürli düşünjelere yer berlip, tankytlary edilendir.

Adamyň ewolyusion senariýasynyň esasy daýanjy ewolyusionistleriň üstünde hyýaly pikirler yöredip biljek galyndylaryň köplügidir. Taryh boyunça 6000-den köp maymyn görnüşi yaşap, bularyň örän uly bir bölümi nesli tükenip yitip gidendir. Bugün diňe bir 120 maymyn görnüşi Yeryüzünde yaşayandyr. Ine bu müňlerçe nesli tükenen maymyn görnüşiniň galyndylary ewolyusionistler üçin üstünde spekulyasiyalar edip biljekleri örän baý bir material çeşmesini emele getirer. Onda eldäki galyndylaryň haýsylary adam, haysylary maymyndyr? Bularyň haýsyda bolsa birisiniň hakykatdan hem bir geçiş formasy hasaplanylmagy mümkinmidir? Bu soraglaryň jogabyny görmek üçin bu kategoriyalary yzygiderli ele alalyň.

Parapitekler baradaky maglumat müsürde tapylan bir äň süňkünden ele geçirildi, bu galyndynyň ki azy dişi bar bolup,  munuň şuwagtky gadymy dünyä maymynlaryny hem-de adama meňzeş maymynlary we adamyň atasyny hasyl edendigi öňe sürüldi. Yöne bu barada birgiden pikire duş gelmek mümkin, çünki Oligosen döwrüne degişli ýazgylar hem örän yetersiz, hemde haysy janly toparyna degişlidigi jedellidir.

Umuman aydylanda Oligosen döwrüne degişli galyndylar gerek bugünki maymynlaryň, gerek Antropoidlaryň ata babalary bilen bagly açyk maglumatlar bermeyär. Bu döwre degişli galyndy ýazgylaryň käbir ayratynlyklary tarapyndan maymynlara giden yol üstündedigi pikir edilyär.

Miosen döwrüne degişli yazgylar. Bu döwre degişli diylip kabul edilen ýazgylary Dryo­pit­he­cinae maşgalasynda toplamak mümkin. Bu toparyň günümüzdäki Pongidae (Pongidler) ve Hominidae (Gominidleriň) ata babalaryny emele getirendigine ynanylýar. Dryopithecus’lar (Driopitekler) Yewropa we Asiada tapylandyr. Afrikada tapylanlar Prokonsul, Prokonsul nýanzae ve Prokonsul Majordyr.

Yewropa we Aziada tapylanlar bolsa Driopitek Fon­tani, Driopitek sivalensis ve Driopitek Pun­jabicus atlary bilen bellidir.

Ramapitek. Eňek süňkünden bilinen we Pliyosende yaşandygy pikir edilen Ramapitek "Maymyn adam" hökmünde hasaplanyp, Driopitekden emele gelendigi öňe sürülmek bilen birlikde, bir gominid hökmünde kabul edilen Ramapitek bilen Driopitege degişli iki görnüşiň dişleri üstünde 24 sapar dürli ölçegler geçirilip, ele geçilen maglumatlar Liberiyada meňzeş görnüşlerden şempanzeleriňki bilen deňeşdirilendir. Şol barlagda yigrimi dört ölçegden 14-i şempanzeleriňkiden has kiçi, birisi deň, dokuzam has uly görnüşde çykmagy bilen birlikde, yaşayan şempanzeleriň diş ölçegleri arasyndaky tapawudyň Driopitek bilen Ramapit­ek arasyndaky tapawutdan has köpdügi görülendir.

Şeylelikde diňe diş ayratynlyklaryna dayanyp Rama­pitegiň gominid toparyna degişli edilmegi onuň yagdaýyny jedelli hala getirendir. Hemem Efiyopiyada beyik yerlerde yaşayan bir bir babuin görnüşi bolan "Teropitek gelada" hem kesiji dişlere we Afrika maymynlaryna garanyňda kiçi öň dişlere eyedir. Gowy yapyşan we könelen gapdal dişleri, güyçli çeýneme myşsalary we ýalpak yüzi bardyr. Adama meňzeyän beyleki alamatlaram Ramapit­ek ve Awstralopitek bilen deňdir.

Umuman Ramapitegiň bir gominid däldigi, bu yazgynyň morfologiki, ekologiki we özüni alyp baryş tarapyndan beyleki ösen maymynlardan şempanze yada gorilla meňzeşdigi yüze çykandye. Munuň dik yöreyändigine degişli delil hem yokdur.

AUSTRALOPITHECUS. Awstralopitekler gündogar Afrikada Luis Likki we başgada köp kişi tarapyndan tapylan dürli galyndylara berilen atdyr. Dart tarapyndan tapylan galyndylar Australopithecus africanus (Afrika awstralopitegi) diylip atlandyryldy, has soňlary Zindžantrop, Parantrop, Pleisanthropus, Telanthropus hem bu topara degişli edilendir.

Ewolyusionistler iň gadymy Awstralopitek görnüşiniň A. afarensis-dygyny bellärler, mundan soňra bolsa A. africanus (Afrika awstralopitegi) bilen ondan uly süňklere eye bolan P. robustus geler.

A. africanus 1924-nji yylda Dart tarapyndan Afrikada tapylyp, kiçi dişli, kiçi eňekli we inçe gurluşlydyr. Kelle göwrümi günümüzdäki adamyň 3-de 1-i ýaly, yagny 500 cm3, yaşy bolsa 1,8-2,6 milyon yyl mundan öňdügi çak edilyär. Zindžantrop  1959-njy yylda Leakey tarapyndan Tanzaniyada tapylyp,  örän galyň dişli, galyň eňekli, üst çekge süňkleri gorilla ve orangutanda bolşy yaly öňe çykan şekildedir. Orangutan ve şempanze meňzeş bolup, kelle süňki 500 cm3, yaşy hem 2 milyon yyl diylip takmyn edilyär. Zindžantrop käbir hünärmenlere görä ayry bir görnüş, käbirlerine görä bolsa P. robustusuň aşaky görnüşi hökmünde kabul edilyär.

Awstralopitekleriň kritikalary. Geçmişe degişli galyndy materiallaryň hemmesi diyen yaly bir bütinlik üpjün etmez. Yagny eldäki material şol organizmyň örän az bölegini düzer. Esasan hem materiyalyň ýaşyny anyklamakda örän uly yalňyşlyklara duş geliner. Galyndy materiallaryna dayanyp organizmlar barada pikirler yöredilyän wagty yokardakylaryň göz öňünde tutulmagy we kesgitli sözlerden uzak durulmagy gerekdir.

Awstralopitegiň dik yöreyändigi pikiri Richard Leakey, Donald Johanson yaly ewolyusionist poleontologlaryň birnäçe yyllap öňe süren pikirleridir. Yöne Angliya we A.B.Ş-dan dünyä boyunça meşhur iki anatom Lord Solly Zuckerman we Professor Çarlz E. Oksnardyň Awstralopitek materiallary üstünde geçiren güyçli barlaglary bularyň dik yöreyän bir barlyk bolmadygyny, günümüzdäki maymynlar bilen birmeňzeş hereket şekline eýediklerini görkezendir. Iňlis hökümediniň kömegi esasynda bäş hünärmenden duryan bir topar bilen işlän Lord Solly Zuckerman özi hem bir ewolyusionist bolmagyna garamazdan Awstralopitekleriň diňe bir maymyn görnüşidikleri we kesgitli bir şekilde dik yöremeyändigi netijesine barandyr.[1] Bu baradaky gözlegleri bilen meşhur bir beyleki anatom Charles E. Oxnard bolsa Awstralopitekleriň skelet gurluşuny günümüzdäki orangutanlaryňka meňzedyär.[2] Kelle gurluşlary tarapyndanam bütin Awstralopitekler apeslara meňzeşdir.

Awstralopitekleriň adamyň atasy bolup bilmejegi soňky döwürlerde käbir ewolyusionist gurşawlar tarapyndan hem kabul edilyär. Belli fransuz bilim dergisi "Science et Vie" 1999-njy ýylyň maý aýynda "Adieu Lucy” (Hoşgal Lyusi) atly eser bilen Awstralopitek görnüşleriniň adamyň ewolyusion shemasyndan çykarylmalydygyny bildiryär.

St W573 kodly täze bir Awstralopitek galyndysyna dayanyp yazylan makalada şu sözler yer alýar:

"Täze bir teoriya Awstralopitek urugunuň adam şejeresiniň atasy bolmadygyny aýdýandyr... St W573’i barlamaga ygtyýarly yeke bir ayal hünärmeniň baran netijeleri adamyň atalary bilen bagly häzirki zaman teoriyalardan tapawutly bolup, gominid shemasyny ýykýar. Şeylelikde bu shemada yer alan adam we gönimen atalary hasaplanan primat urugy uly maymynlar hasapdan çykarylýar... Awstralopitekler we Homo görnüşleri (adamlar) bir şahada yer alanoklar, Homo görnüşleriniň (adamlaryň) atalary henizem tapylmaga garaşyar."[3]

HOMO HABILIS (Prezindžantrop); GEÇIŞ HÖKMÜNDE GÖRKEZILMEK ISLENEN MAYMYN. Awstralopitegiň skelet we kelle gurluşlarynyň şempanzelerden tapawudynyň örän az bolmagy we bu janlylaryň dik yöreyändikleri pikiriniňem çüyredilmegi ewolyusionist paleontologlary kyn ýagdaýa salandyr. Çünki hyýaly ewolyusion shemasynda Awstralopitekden soňra Homo eructus geler. Homo eructus, adynyň başyndaky "Homo" termininden hem belli bolşy yaly bir adam toparydyr we skeletem dolulygyna dikdir. Kelle göwrümleri Awstralopitekleriň iki essesi ýalydyr. Şempanze meňzeş Awstralopitekden günümüzdäki adamlardan tapawutsyz bolan Homo eructusa geçiş bolsa ylmy taydan mümkin däldir. Ine Homo habilis düşünjesi hem şol zerurlyk sebäpli dogandyr.

Homo habilis klassifikasiyasy 1960-njy ýyllarda galyndy awçysy bolan Leakey-ler tarapyndan orta atyldy. Leakey'lere görä bu janly dik yöremek ukybyna, uly bir kelle göwrümine, daşdan we tagtadan gural ullanma ukybyna eyedi. Emma, has soňra tapylan täze galyndy materiallary bu pikiri dolulygyna üytgeyjekdi. Täze tapylan galyndylara dayanyp Bernard Wood we Loring Brace ýaly hünärmenlerem bularyň gural ullanyp bilyän adam manysyna gelen "Homo habilis" düşünjesiniň ýerine gural ullanyp bilyän Günorta afrika maymyny manysyna gelen "Awstralopitek habilis" diylip atlandyrylmagy gerekdigini bellediler. Çünki Homo habilis hem Awstralopitek ady berlen maymynlar bilen birgiden birmeňzeş alamatlara eýe bolup, Awstralopitek yaly uzyn golly, gysga ayakly we maymyna meňzeş bir skelet gurluşy bardy. El-ayak barmaklary hem dyrmanmaga uygun bolup, eňek gurluşlaram dolulygyna günümüzdäki maymynlaryňka meňzeş bolmagy bilen birlikde 650 cm3-lyk beyin göwrümleri hem bularyň maymyndygynyň aydyň subutnamasydyr.

Geljekki yyllarda geçirilen gözlegler Homo habilisiň hakykatdan-da Awstralopitekden tapawutly bir janly bolmadygyny görkezdi. 1987-nji yylda Tim White tarapyndan tapylan we OH 62 ady berlen galyndy bölekleri Homo habilisiň günümüzdäki maymynlardaky ýaly kiçi bir beýne, şahalara dyrmanmaga ýarayan uzyn gollara we gysga ayaklara eýedigini orta goyup, Homo habilisiň iki ayak üstünde dik yöräp bilyän bir janlydygy baradaky pikirleriňem soňuny getirdi.

Amerikaly Antropolog Holly Smithiň 1994-nji ýylda geçiren güyçli barlaglary hem yene Homo habilisiň aslynda "Homo", yagny adam däl, maymyn görnüşine degişlidigini habar beryär. Smith dişler üstünde geçiren barlaglary netijesinde "Dişleriň gelip çykyşy we gurluşy kriteriyasyna dayanyp geçiren analizlarymyz Awstralopitek we Homo habilis görnüşleriniň Afrika maymynlary bilen bir kategoriýa degişlidigini, yöne Homo eructus we Neandertal görnüşleriniň günümüzdäki adamlar bilen bir gurluşa eýe bolandyklaryny görkezýär" diylen netijä barandyr.[4]

Şol ýyl Fred Spoor, Bernard Wood ve Frans Zonneveld atly üç anatom hem örän üytgeşik bir usul bilen barlag geçirip şol bir netijä bardylar. Bu barlag adam bilen maymynlaryň içki gulaklarynda yer alan we deňagramlygy deňlemäge ýaraýan ýarym tegelek kanallaryň deňeşdirmeli analizine daýanýar. Dik yöreyän adamlaryň kanallary bilen egik yöreyän maymynlaryň kanallary birbirlerinden belli bir käbir aýratynlyklar taydan tapawutlanar. Spoor, Wood ve Zonneveld'yň barlan ähli Awstralopitek we Homo habilis mysallarynyň içki gulak kanallary günümüzdäki maymymlaryňky bilen birmeňzeşdi. Homo eructusuň içki gulak kanallary bolsa edil günümüzdäki adamlaryňky ýalydy. [5]

Homo habilis görnüşiniň eňek alamatlaryny iň gowy düşündiryän bir başga galyndy bolsa OH 7 galyndysydyr. Bu eňek galyndysynyň kesiji dişleri uly, azy dişleri kiçi, eňek süňki bolsa dörtburç şekildedir. Bütin bu alamatlary bilen bu eňek süňki günümüzdäki maymynlaryňka örän meňzeş bolup, Homo habilisiň eňegi hem bu janlynyň bir maymyndygyny yüze çykarandyr.

Bu barlaglar örän möhüm iki netijäni görkezdi:

1. Homo habilis ady bilen öňe sürlen yazgylar hakykat-da homo, yagny adam klassifikasyýasyna dälde Awstralopitek (maymyn) klassifikasiyasyna degişlidir.

2. Hem homo habilis hem-de Awstralopitek görnüşleri egik yöreyän, ýagny maymyn skeletine eýe janlylardyr.

Homo Rudolfensis: Yalňyş Yapyşdyrylan Yüz.

Homo Rudolfensis ady 1972- nji yylda tapylan birnäçe galyndy materialyna berilen atdyr. Bu galyndylar Keniyadaky Rudolf deryasynyň golaýynda tapylandygy üçin Homo Rudolfensis adyny alandyr. Paleoantropologlaryň köpüsi bu galyndylaryň aslynda aýry bir görnüşe degişli däldigini, Homo Rudolfensis diylen janlynyň hem aslynda Homo habilise degişlidigini kabul edýärler.

Galyndylary tapan Richard Leakeyiň 2.8 milyon ýyl yaşy bar diyip atlandyran KNM ER 1470, yagny Homo rudolfensis galyndy ýazgysy antrapologiya taryhynyň iň yly açyşlaryndan biri hökmünde tanadylandyr. Awstralopitek yaly kiçi göwrümli kellä eýe bolan bu galyndynyň, adama meňzeşiräk ýüziniň bolmagy paleantropologiya dünyäsinde uly bir ýalňyşlyga yol açdy. Çünki KNM ER 1470 galyndysynyň adama meňzeşirãk yüzi kelle galyndylary birleşdirilen wagty -belkide bilgeşleyin- edilen ýalňyşlaryň netijesi bolup, adam ýüzi anatomiyasy üstünde işler geçiren Tim Bromage 1992-nji yylda kompyuter simulýasiýasy kömegi bilen orta çykaran bu hakykadyny şu setirler bilen beyan etdi:

"KNM-ER 1470'ň rekonstruksiýasy edilende ýüz edil häzirki zaman adamlarda bolşy yaly, kellesine parallel boljak şekilde guralypdy. Yöne geçiren barlaglarymyz ýüzüň kelleçanaga has ýykgyn bir şekilde guralmalydygyny talap edyändir. Bu bolsa edil Awstralopitekde görülen maýmyna meňzeş yüz alamatyny meydana getirjekdir." [6]

Miçigan uniwersitedyndan C. Loring Brace hem KNM ER 1470 galyndysynyň eňek we diş gurluşy üstünde geçiren analizlerinde, "Äňiniň ululygy we azy dişiniň gaplan ýeriniň giňişligi KNM ER 1470'iň örän açyk bir şekilde Awstralopitegiň ýüz we dişlerine eýe bolandygyny görkezyär" diylen netijä baran bolsa, KNM-ER 1470 galyndy ýazgysy üstünde iň az Leakey ýaly barlag geçiren John Hopkins uniwersitedynyň paleantropology Professor Alan Walker hem bu janlynyň Homo eructus yada Homo rudolfensis yaly bir Homo, yagny adam görnüşüne degişli edilmän, tersine Awstralopitek görnüşine girizilmelidigini öňe sürendir.[7-8]

Gysgaça aydylanda Awstralopitek bilen Homo eructus arasynda bir geçiş formasy yaly görkezilmäge synanyşylan Homo habilis yada Homo rudolfensis yaly klassifikasiyalar dolulygyna hyýalydyr. Bu janlylar köp hünärmeniň hem kabul edişi yaly Awstralopitek sergisiniň agzalarydyr. Bütin anatomiki alamatlary bu janlylaryň bir maymyn görnüşidigini görkezendir. Bu hakykat Bernard Wood we Mark Collard atly iki ewolyusionist antropologyň 1999-njy yylda Science dergisinde çap edilen barlaglary bilen has-da bilinip başlandy. Wood bilen Collard Homo habilis we Homo rudolfensis kategoriýalarynyň hyýalydygyny, aslynda bu kategoriýa degişli edilen galyndylaryň Awstralopitek klassifikasiyasyna degişli edilmelidigi barada şu sözleri belleyärler:

"Yakyn bir wagtda galyndy görnüşleri beýin göwrümi, gepleme ukyby baradaky çaklamalar, el funksiyasy we daşdan gurallar yasamak ukyplary baradaky hyýallar yaly esaslara dayanyp, Homo kategoriýasyna degişli edilipdi. Esasan, bu (Homo) görnüşiniň adam ewolyusiyasy içindäki düşündirişi we ullanylyşy hem-de Homonyň çäginiň kesgitlenişi problemasyz bir mesele ýaly kabul edilendir. Yöne... täze tapyndylar, bar bolan galyndylara getirilen täze teswirler we paleantropologiki ýazgylaryň üstündäki çäklendirmeler, klassifikasiýalary Homo urugyna degişli etmek üçin ullanylan kriteriýalary kabul edilmejek hala getirýändir... Esasan galyndy ýazgylary dört esasy kriteriýadan bir yada birnäçesine gabat gelse Homo kategoriýasyna degişli edilyändir. Yöne indi bu kriteriýalaryň hiçbiriniň razy ediji bolmadygy açyk hala gelendir. Kelle göwrümi problemalydyr, çünki biologik bir möhüminiň bardygy jedellidir. Şuňa meňzeş şekilde, beyniň umumy görnüşinden sözleýiş funksiýasynyň ygtybarly şekilde çykyp bilmejekdigine degişli örän ynandyryjy subutnamalar bardyr we öňki barlaglaryň pikir edişiniň tersine, beyniniň gürlemek bilen bagly bölümleriniň  lokallaşdyrylmadygyny görkezyän delillerem bardyr.

Bir başga söz bilen H. habilis we H. rudolfensise degişli galyndy ýazgylar goşulanda, bular Homo üçin gowy bir urug däldir. H. habilis we H. rudolfensis Homo urugundan çykarylmalydyr... Şu wagt üçin hem H. habilisiň hemde H. rudolfensisiň Awstralopitek uruguna geçirilmegini maslahat beryäris." [9]

HOMO ERUCTUS WE YZY: HAKYKY ADAMLAR.

Ewolyusionistleriň hyýaly shemasyna görä Homo görnüşiniň öz içindäki ewolyusiyasy şeyledir: Ilki Homo eructus, soňra Homo sapiens archaic ve Neandertal (Homo sapiens neanderthalensis), soňra bolsa Kromanon adamlarydyr. Yöne bu klassifikasiyalaryň ählisi, hakykatda adam jynslaryna degişli galyndylardyr. Aralaryndaky tapawut bir Eskimos bilen Negroid yada bir Pigmei bilen Yewropaly arasyndaky tapawutdan uly däldir.

Ilki bilen Homo eructus baradaky garayyşlary ele alalyň. Erect adalgasy dik diymekdir. Homo eructus hem dik ýöreyän adam manysyna geler. Ewolyusionistler bu adamlary erect sypaty bilen beyleki formalardan aýyrandyrlar. Çünki eldäki ähli Homo eructus ýazgylarynyň Awstralopitek bilen Homo habilisde görülmedigi yaly dik yöreyän alamaty bardyr. Olaryň skeleti bilen günümüzdäki adamlaryň skeletleri arasynda hiçbir tapawut yokdur.

Ewolyusionistleriň Homo eructuslary ewolyusion shema salmaklarynyň esasy sebãbi kelle göwrüminiň ortaça 900-1100 cm3 we galyň gaç çykgytlary bilen dar maňlay yaly käbir yüz gurluşlarydyr. Yöne şuwagt hem dünyäde Homo eructus bilen birmeňzeş kelle göwrümine eýe adam jynslary yaşayandyr (Meselem pigmeiler) we bugün hem dürli adam tüyslerinde gaş çykgytlary bardyr. (Meselem Awstraliya yerlileri Aborigenler)

Kelle göwrümi tapawutlarynyň akyl we ukyp taydan hiçbir üytgeşiklik emele getirmedigi bolsa bilinen bir hakykatdyr. Aklyň beyniniň göwrümine görä däl, beyniň öz organizasiyasyna görä üytgeyändigi bilinendir.[10]

Yawaly adam bilen Pekinli adam "Homo erectus” klassifikasiýasyna degişli edilen materiallar bolup, bularyň takmynan 500 müň yyl öň yaşandygy, dik yöreyändikleri, beyin göwrümleriniňem ortaça 900-1000 cm3 bolandygy öňe sürüler.

Yawaly adam. Darwin "The Origin of Species" atly eserini çap edeninden soňra Darwindan ylham alan Ernst Gekkel "The History of Creation” atly eserini neşir etdi. Gekkel bu eserinde adamyň atasy hökmünde Dilsiz Maymyn Adamy öňe sürdi. Muňa latynça bir at hem goydy:  Pithecanthropus alalus...

Bu hyýaly barlygyň galyndylary tapylan wagty käbir ayratynlyklary tarapyndan adama, käbir ayratynlyklary tarapyndanam maymyna meňzemelidi. Bu barlyga degişli galyndylaryň tapyljak ýeri hem Madagaskardan Hindistana we Hindi ummanyndan Endoneziya tarap uzalan gipotetiki gadymy Lemura kontinendy-dy.

Gollandiyaly anatom E. Dýubua 1887-nji yylda aýaly we çagalary bilen bilelikde Gündogar Hindistandaky Gollandiya koloniyasy bolan Ýawa tarap "Gollandiya goşuny saglyk işgäri" hökmünde yola çykdy. Dýubua, Gekkeliň öňe süren dilsiz maymyn adamyny, yene olaryň görkezen yerinde tapmaga baryardy. Ol Sumatra baranyndan soň iki yyl içinde hökümedi Yawada paleontologik gazuw agtaryş işlerini geçirmäge rugsat berdirdi. Oňa Solo çeşmesiniň kenarynda gazuw agtaryş işlerini geçirmek üçin mahkum işçiler we işlere gözegçilik etyän esgerler berildi. Onuň bu gazuw agtaryş işlerine goşulmandygy, işçileriň getiren ýazgylaryny öyünde barlandygy bellenilyär.

1891-nji yylda Dýubua öňüne gelen süňkleriň arasynda iki sany esasy paleontologiki ýazgy bilen garşylaşýar. Bular bir aý aralyk bilen tapylan diş bilen kelle süňküdir. Yöne gazylyp tapylan diş bilen kelle süňküniň aralygy bir ay bolany sebäpli ikisiniň bir yerden çykandygy takyk belli däl.

Birnäçe ay soňra mahkumlar öňki yerden bir but süňküni tapdylar, bu dik yöreyän bir adamyň but süňküdi. Dýubua bu bölekleri birleşdirip Pitekantrop erectus (Pithecanthropus erectus) ýagny dik yöreyän maymyn adamyny emele getirdi. 1898-nji ýylda bir kiçi azy dişi hem tapylyp, bu dişiňem Pitekantropa degişlidigi bellenildi.

Kritikalary. Dyubua but bilen kelle süňküniň bir bedene degişlidigini öňe süren bolsa, muňa garşylyk, döwrüň hünärmenleri bu pikiriň tersini beyan edyärlerdi. Kembriž uniwersitedyndan meşhur anatom Artur Kizs bu göwrüme eýe bir kelläniň maymyna degişli bolup bilmejegini kesgitli şekilde belläp, maymynlara mahsus güyçli çeýnemegi üpjün etyän gurluş alamatlaryň bu kelleçanakda yokdugyny orta goydy. Kizs kelläniň anyk bir şekilde adama degişlidigini öňe sürdi.

Umuman aydylanda Dyubua iki süňkden yola çykyp adamyň geçmişi barada pikirler beyan etdi. Bu pikirleriň düybünde bolsa "ugrukdyrylan bir dünyä garaýyşy" yatyrdy. Dyubua ewolyusionist bolandygy üçin belli bir öňgarayyş bilen hereket edip, beyleki wariantlary gözden gaçyrdy. Onuň maymyn adam ýalanyny ýykan bir başga tapyndy bolsa antropolog Walkhoffdan gelendir. Walkhoff Solo çeşmesiniň guran bir böleginde Dyubuanyň Yawaly adamy tapan yerine iki mil. ýaly yakynlykda, bir adam azy dişiniň üstki bölegini tapdy. Bu galyndy hökmündäki azy dişi adama degişli bolup, Yawanyň yaşandygy öňe sürülen döwürden hem gadymy döwre degişlidir. Toparyň başy Professor Selenka hem günümüzdäki adamlar bilen Yawaly adamyň bir döwürde yaşandyklaryny, Yawaly adam bilen adamyň ewolyusiyasy arasynda bir baglanyşygyň yokdugy netijesine barandyr. Bütin bulardan çykýan netije maymyn adam hökmünde görkezilmäge synanyşylan Yawanyň aslynda günümüzdäki adamlardan hiçbir tapawudy yokdur.

Yawaly adam hökmünde öñe sürlüp bilinäyjek yeke täk zat kelle göwrüminiň kiçiräk bolmagy bolup biler. Yöne yokarda hem belläp geçişimiz yaly, şuwagt hem dünyäde Homo eructus bilen birmeňzeş kelle göwrümine eýe adam jynslary yaşayandyr (Meselem pigmeiler) we bugün hem dürli adam tüyslerinde gaş çykgytlary bardyr. (Meselem Awstraliya yerlileri Aborigenler)

Hemem Aborigen yerlileriniň Yawa adasyna uzak bolmayan Awstraliyada ýaşaýandyklary göz öňüne alynanda Yawaly adamyň hem bir adam jynsydygy ýene bir gezek yüze çykmagy bilen birlikde, Yawaly adam 1891-nji yyllarda bilinip başlandyr. Aradan 130 yyl geçmegine garamazdan, entegem adamyň geçmişi bilen bagly ynandyryjy subutnamalar orta goyulyp bilinmedigi üçin ewolyusionistler Yawanyň ýakasyny goybermän, ders kitaplarynda adamyň atasy hökmünde hödürlemäge dowam edyärler. Yawaly adam diylip çyzylan çyzgylar hem dolulygyna adamyň öň garaýyşlaryna göre şekillendirilendir.

Pekinli adam. Pekinli adamy ikä  bölmek dogry bolar.

1. Weýdenreýh tarapyndan gipsdan yasalan modeller (heykeller).

2. Häzirki zaman garaýyşlar.

1. Davidson Black öleninden soňra onuň işlerini Frans Weýdenreýh dowam etdirdi. Weýdenreýh öz döreden Pekinli adam heýkellerini Pei tarapyndan 1936’da tapylyp,  soňam yitirim bolan kelle süňklerini esas alyp edendigini belleyär. Sebäbi hakyky galyndylaryň 2 dişden galany 1941-45 nji yyllaryň arasynda yitirim bolandyr. Şuwagt elde diňe bir Weýdenreýhiň gipsdan ýasan heykelleri bardyr.

Professor Dueyn Giş muny tankyt edip şeyle diyyär:

"Ewolyusiya delil hökmünde öňe sürülen bu materiallaryň iki dişden galany 1941-1945 nji yyllar arasynda yitendir. Bugüne çenli hem hiçbirisi tapylmady. Bularyň yitişi bilen bagly birgiden zat aydylmagy bilen birlikde bularyň iň giňden yayrany ikinji jahan urşunda Yaponlar tarapyndan yitirilendigidir. Yöne şol wagtlar Pekinde işlän we özi hem bir ewolyusionist bolan O'Connel Yaponlaryň ol yere girmedigini, bu galyndylary ewolyusionistleriň özleriniň yok edendigini bildiryär. Oňa görä eldäki galyndylar adam bilen maymyn arasy bir geçiş formasy bolman, kelle süňki şol döwürde awçylaryň awlan orangutan maymynyna degişlidi. Şonuň üçin hem (hakyky) galyndylar (ewolyusionistleriň özleri tarapyndan) yok edilip, gurşawdan galdyrylandyr. Yaşayan hiçkim bu materiallaryň nähilidigini bilenokdyr.

Netije hökmünde birnäçe gözlegçiniň beýan we modellerinden başga hiçbir subutnama yokdur. Bu gözlegçileriň barsy ewolyusionistdyr we ählisem adamyň haywanyň neslinden meydana gelendigini öňe süryän adamlardyr. Bir ylymdaryň namysly we obyektifdigini kabul etsegem eldäki yetersiz we garyşyk materiallara dayanyp edilen modelleriň we düşündirişleriň hakykaty näderejede görkezjegi şüphelidir. Eldäki modelleriň (heykelleriň) hemmesi Weýdenreýh tarapyndan yasalandyr. Bu modellere nädip guwanyp bileris? Bular orginal bir barlygyň alamatlarynymy görkezyär, yada Weýdenreýhiň öz garaýyşlarynymy?"

2. Häzirki zaman garaýyşlar. Pekinli adama degişli eldäki galyndylar üstünde işlän hünärmenleriň esasynda Pekinli adam maymyndan adama geçişde öňe sürülen başdaky möhümini yitirip, Homo eructus kategoriyasyna salynandyr.

Gysgaça aydylanda Homo eructusy dünyä tanadan galyndylaryň her ikisem Aziyada tapylan Pekinli adam bilen Yawaly adam galyndylarydy. Yöne wagtyň geçmegi bilen bu galyndylaryň razy edijilikden uzakdygynyň yüze çykmagy bilen birlikde, Pekinli adam diňe bir gipsdan edilen we asly yiten modellerden duryan bolsa, Yawaly adam bir kelle bölegi bilen ondan metrlerça uzakda tapylan bir çanak süňkünden ybarat bolup bularyň bir janla degişlidigi barada hiçbir subutnama yokdy. Şonuň üçinem Afrikada tapylan Homo eructus mysallary hasda möhümlik gazanandyr. (Homo eructus hökmünde suratlanan galyndylaryň käbir ewolyusionistler tarapyndan homo ergaster atly ikinji bir klassifikasiya degişli edilendigini hem bellemek gerek. Bu barada aralarynda düşünişmezlikler bar. Yöne biz bularyň ählisini Homo eructus klassifikasiyasy içinde ele alarys)

Afrikada tapylan Homo eructus mysallarynyň iň bellisi "Turkana oglany" atly galyndy ýazgysydyr. Bu galyndynyň eýesiniň 12 yaşyndaky bir çagadygy we ulalan wagty 1.83 m boyuna yetjekdigi kesgitlenendir. Galyndynyň dik skelet gurluşy günümüzdãki adamlardan tapawutsyzdyr. Amerikaly paleoantropolog Alan Walker "Ortaça bir patologuň bu galyndynyň skeleti bilen günümüzdäki adam skeletini birbirinden aýyrmagynyň örän kyn boljakdygyny" belläp, kellesiniň hem Neandertal kellesine örän meňzeşdigini bildiryär.[11-12]  Neandertallar byraz soňra görjegimiz yaly günümüzdäki adamyň bir jynsydyrlar. Şeylelikde Homo eructus hem yene günümüzdäki adamyň bir jynsydyr.

Hatda ewolyusionist Richard Leakeýiň özi hem Homo eructusuň günümüzdäki adamlardan tapawudunuň tüys tapawutlylygyndan öte geçmeyändigini şu sözler bilen beyan edendir:

"Ähli kişi tapawutlary görüp biler: Kellesiniň, ýüzünüň şekli, gaş çykgytlarynyň ululygy we şm. Yöne bu tapawutlar bugün dürli geografiki sebitlerde yaşayan adam tüysleriniň birbirleri arasyndaky tapawutdan köp bolman, munyaly bir wariasiya toplumlar birbirlerinden uzyn zaman aralyklarynda aýry tutulan mahaly orta çykar."[13]

Konnektikut uniwersitedyndan Professor William Laughlin hem Eskimoslar bilen Aleut adalary adamlarynyň üstünde uzyn ýyllap barlaglar geçirip, bu adamlar bilen Homo eructusuň geň galdyryjy şekilde birbirlerine meňzeşdiklerini görendir. Laughlin "Ählisi Homo sapiens görnüşüne degişli bolan Eskimoslar we Awstraliya yerlileri yaly uzak toparlar arasyndaky uly tapawutlary dykgata alanymyzda Homo eructusuň hem öz içinde tapawutlar daşayan bu görnüşe (Homo sapiense) degişlidigi netijesine barmak örän manyly görünyändir" diyip belleyär.[14]

Homo eructus kategoriýasyna degişli edilen galyndylaryň aslynda Homo sapiensden aýry bir görnüş hasaplanjak derejede taawutlara eye däldigi soňky ýyllarda bilim dünyäsinde hem dile getirilendir. American Scientist dergisinde bu baradaky jedeller we 2000-nji yylda geçirilen konferensiýanyň netijesi barada şeyle diyyär:

"Senckenberg konferensiyasyna baranlaryň köpüsi Miçigan uniwersitedyndan Milford Wolpoff, Kanberra uniwersitedyndan Alan Thorne bilen kärdeşleri tarapyndan başladylan Homo eructusuň taksonomik yagdaýyny ele alan güyçli çekişmelere goşuldylar. Bular (Wolpoff ve Thorn) güyçli bir şekilde Homo eructusuň bir görnüş hökmünde (hasaplanmaga yeterlik) güyjüniň yokdugyny, dolulygyna shemadan çykarylmalydygyny goldadylar. Olara görä Homo urugynyň bütin wekilleri 2 milyon yyl öňden günümüze çenli wariasiýa açyk we giň sebitlere ýaýran Homo sapiens görnüşidi... Konferensiyanyň temasy Homo eructusuň bar bolmadygydy."[15]

Yokardaky düşünjäni goldayan hünärmenleriň baran netijesi Homo eructus Homo sapiensden aýry bir görnüş dälde, Homo sapiens içindäki bir jynsdyr şeklindedir. Bir adam jynsy bolan Homo erectus bilen adamyň ewolyusiyasy shemasynda ýer alan (Awstralopitek, Homo habilis ve Homo rudolfensis) arasynda bolsa ägirt uly tapawutlar bardyr. Bu bolsa galyndy ýazgylarynda görülen ilkinji adamlaryň birden yüze çykandygynyň aydyň subutnamasydyr.

Yöne bu hakykady kabul etmek ewolyusionistleriň dogmatiki filosofiyalaryna we ideologiyalaryna tersdir. Şonuň üçinem ayratyn bir adam jynsy bolan Homo eructusy ýary maymyn bir janly şeklinde görkezip, çyzan Homo eructus rekonstruksiyalarynda maymyna meňzeşiräk şekiller çyzarlar.

NEANDERTAL ADAMY.

Neandertallar mundan 100 müň ýyl ozal Yewropada birden orta çykan, 35 müň yyl ozala ýakyn mundan öňem tiz we sessiz bir bir şekilde yok bolan, ýada beyleki tüysler bilen garyşyp assimilyasiya bolan adamlardyr. Günümüzdäki adamlardan yeke täk tapawudy skeletleriniň byraz güyçli we kelle göwrüminiň byraz yokary bolmagydyr.

100 ýyldan bäri "Galyň gaşly, wagşy häsiyetli we egik yöreyän bir jandar" hökmünde beyan edilip gelinen Neandertalyň öňe çykyp duran agyz we gaşy Negroid tüysüniň umumy alamatlaryndandyr. Neandertallar (Homo neanderthalensis) bir adam jynsydyr we bugün bu hakykat bilim dünyäsinde hem kabul edilendir. Ewolyusionistler bu adamlary ilkinji bir görnüş hökmünde görkezmek üçin gayrat görkezselerem, bütin tapyndylar Neandertal adamynyň bugün daşarda yöreyän haysyda bolsa bir adamdan tapawutsyzdygyny orta goyandyr. New Mexico uniwersitedyndan Paleontolog Erik Trinkaus "Neandertal galyndylary we günümüzdäki adam süňkleri arasynda geçirilen inçe barlaglar Neandertallaryň anatomiyasynda, hereket, gural ullanmak, akyl derejesi yada gürlemek ukyby ýaly aýratynlyklarynda günümüzdäki adamlardan aşakda hasaplanyp bilinjek hiçbir zadynyň yokdugyny görkezyändir" diyip belleyär. [15]

Häzirki wagtda köp sanawdaky hünärmen hem Neandertal adamyny häzirki zaman adamynyň bir aşaky görnüşi hökmünde belläp, olary Homo sapiens neandertalensis diyip atlandyrandyr. Täze tapylan galyndylaryň esasynda Neandertallaryň medeniyete hem eye bolandyklaryny aytmak mümkin. Munuň iň täsin mysallaryndan biri Neandertallar tarapyndan yasalan galyndy hökmünde tapylan fleýta guralydyr. Bir aýynyň but süňkünden yasalan fleýta arheolog Ivan Turk tarapyndan 1995-nji ýylyň iýulynda D.g Yugoslawiyadaky bir gowakda tapyldy. Sazanda Bob Fink fleytany analiz edip radiouglerod testine görä yaşynyň 43.000 bilen 67.000 arasynda diylip çak edilyändigini belläp, fleýtanyň dört nota çykarýandygyny hem görendir. Fleytanyň üstünde barlaglar geçiren Fink Neandertallaryň saz barada maglumaty bolan adamlardygyny belleyär.

Gazuw agtaryş işleri wagtynda Neandertal adamlary tarapyndan ullanylandygy bilinen 25 müň ýyllyk bir tikin iňňesi hem tapyldy. Süňkden edilen bu iňňe örän düzgündir. Tikin iňňesine zerurlyk duyyan bir medeniyete eýe bolan adamlar elbetde haywan toparyna degişli edilip bilinmez.

Neadertal adamy hakynda has köp pikirlere duş gelmek mümkindigine dykgat çeken James Shreeve şu pikirlerini dile getiryär:

"Arheolog, anatom, genetik,  geolog, we taryh hünärmeni bolan 150 sany hünärmen bilen gürleşdim we kämahal Neandertallaryň adam ewolyusiyadynaky yeri barada 150 sany dürli pikire duş gelen wagtym boldy. Neandertallar bilen bagly her teoriya yurtdaky howa maglumatyna meňzeyär, ony halamayan bolsaň byraz garaş, üytgänini görersiň"[16]

Neandertal adamy umuman gysga boyly we berk gurluşly diylip tanalar. Yöne Ysraýylda tapylan "Amud 1" atly Homo sapiens neanderthalensis galyndynyň eýesiniň 1.80 m boyundadygy çak edilyär. Beyin göwrümi bolsa bugüne çenli duş gelinenleriň iň ulusydyr: 1740cm3. Şonuň üçin hem bu galyndy Neandertallaryň ilkinji bir görnüşdigi baradaky pikirleri örän kesgitli şekilde ýykan bir subutnama derejesindedir.

Gysgaça aydylanda ylmy subutnamalar Neandertallaryň akyl we medeni taydan bizden tapawudy bolmayan bir adam tüysidigini görkezendir. Bu tüys beyleki tüysler bilen garyşyp assimilýasiýa bolup yada bilinmeyän bir şekilde tükenip taryh sahypasyndan çekilendir.

Homo sapiens archaic ewolyusiya shemasynda häzirki zaman adamdan öňki basgançakda durar. Aslynda bu adamlar hakynda känbir söz aytmaga gerek yokdur, sebäbi käbir hünärmenler bu adam tüysüniň wekilleriniň günümüzde entegem yaşayandygyny belläp Awstraliýaly aborigenlary mysal edip görkezerler. Aborigenler hem edil Homo sapiens archaic-lardaky ýaly gaş çykgytlaryna, içe tarap egik bir eňek gurluşyna we byraz kiçi bir beyin göwrümine eyedir. Hemem örän yakyn bir geçmişde Wengriya bilen Italiyanyň käbir obalarynda bu adamlaryň yaşandygy bilen bagly güyçli deliller ele geçirilendir.

Homo heilderbergensis (Geydelberg adamy) adyny alan galyndy bolsa aslynda Homo sapiens archaic bilen bir zatdyr. Şol bir adam jynsyna iki at berilmeginiň sebäbi ewolyusionistler arasyndaky jedeller sebäplidir. Homo heilderbergensis klassifikasyýasyna degişli edilen bütin galyndylar anatomiki taydan günümüzdäki Yewropalylara örän meňzeş adamlaryň 500-740 müň mundan ozal Angliya we Ispaniyada yaşandygyny görkezyändir.

Cro magnon (Kromanonlar) diylip atlandyrylan galyndylar bolsa 30 müň yyl ozala çenli yaşandygy takmyn edilen bir adam tüysüdir. Bu görnüş gümmez şeklindäki bir kellä, giň bir maňlaýa eýedir. Kellesinde galyň gaç çykgytlary bar bolup, 1600 cm3-lyk kelle göwrümi günümüzdäki adamlaryň kelle göwrüminiň ortaçalygyndan uludyr. Yewropaly bir tüys bolmagyna garamazdan Kromanon kellesiniň gurluş we göwrümi günümüzde Afrika we tropiki klimatlarda yaşayan käbir adam tüyslerine örän meňzeşdir. Bu meňzeşlige dayanyp Kromanonuň Afrika degişli gadymy bir adam tüysüdigi çak edilyär. Beyleki käbir paleantropologiki tapyndylar bolsa Kromanon we Neandertal tüysüniň birbirleri bilen gaýnaşyp günümüzdäki käbir adam tüysleriniň düybüni tutandygyny habar beryär. Has dogrusy Kromanon tüysüne meňzeş etnik toparlaryň Afrika materiginiň dürli sebitlerinde we Fransiyanyň Salute bilen Dordonya sebitlerinde henizem ýaşayandyklary bellenilyär. Polşa we Wengriyada hem birmeňzeş alamatlara eýe adamlara duş gelinendir.

Şuwagda çenli üstünde durup geçenlerimiziň bize görkezen tablisasy: "Adamyň ewolyusion shemasy" dolulygyna hyýaly bir senariýadyr. Çünki munýaly bir shemanyň bolmagy üçin maymynlardan adamlara yzygiderli bir öwrülişik amala aşyp, munuň galyndylarda görünmegi gerekdir. Maymynlar bilen adamlar arasynda bolsa açyk bir ägirt uly tapawutlar bardyr. Skeletleri, kelle göwrümleri, soňky genom barlaglarynyň orta goyan molekulyar we genetiki hakykatlar, dik yada egik yöremek kriteriyalary ýaly ayratynlyklar, adam bilen maymynlar arasyny dolulygyna aýyrýandyr.(1994-nji ýylda içki gulakdaky deňagramlyk kanallary üstünde geçirilen barlaglaryň hem Awstralopitek we Homo habilisi maymyn klasyna, Homo eructusy bolsa adam klasyna aýyrandygyna deginipdik)

Bu dürli görnüşler arasynda bir şejere agajy bolup bilmejegini görkezen örän möhüm bir başga tapyndy bolsa birbirleriniň atasy hökmünde görkezilen görnüşleriň bir wagtda we bir yerde yaşan bolmaklarydyr. Eger ewolyusionistleriň öňe sürüşi ýaly Awstralopitek wagtyň geçmegi bilen Homo habilise, olar hem wagtyň geçmegi bilen Homo eructusa öwrülen bolsalardy bu görnüşleriň yaşan döwürleriniň hem birbirini yzarlamagy zerurdy. Yöne tersine, munýaly bir hronologiki yzygiderlilik yokdur.

Alan Walker "Gündogar Afrikada Awstralopitek agzalary bilen Homo habilis we Homo eructus görnüşleriniň bir wagtda yaşandyklary bilen bagly kesgitli subutnamalar bardyr" diyip bu hakykady tassyklandyr. [17] Louis Leakey hem Olduvai Gorge sebitiniň ikinji gatlagynda Awstralopitek, Homo habilis we Homo Eructus galyndylaryny birbirine örän ýakynlykda tapandyr.[18]  Poleontolog Stiwen Jeý Guld özi hem bir ewolyusionist bolmagyna garamazdan Darwinist teoriyanyň içine giren bu krizis yagdayyny şeyle düşündiryär:

"Eger birbiri bilen parallel şekilde yaşayan üç dürli gominid çyzgysy bar bolsa, onda biziň şejere agajymyza näme boldy? Bularyň biriniň beylekisinden gelip bilmejegi düşnüklidir. Dogrusy, birisi beylekisi bilen deňeşdirilende ewolyusion bir ösüş tendensiýasy görkezenokdyrlar."[19]

Homo eructusdan Homo sapiense tarap gidenimizde hem yene ortada munýaly bir shemanyň yokdugyny göreris. Homo eructusuň we Homo sapiens archac'iň günümüzden 27 müň ýyl ozalyna, hatda 10 müň ýyl ozalyna çenli yaşaýyşlaryny dowam etdirendiklerini görkezyän tapyndylar bardyr. Awstraliyada Kow batgasynda 13 müň yyllyk, Yawa adasynda bolsa 27 müň yyllyk Homo eructus kelleleri tapylandyr.[20]

Şonuñ bilen birlikde Darwinistler adam bilen şempanze DNK-synyñ arasynda 4% tapawudyñ bardygyny öñe sürüp, muny hem teoriyalaryna subutnama görkezjek bolarlar. Yöne dykgat edilse adam bedeninde ortaça 3.5 milliard nukleotid bar bolup, 3.5 milliardyñ 4%-i 140 milyona gabat geler. Yagny, aradaky tapawyt aslynda 4 däl, 140 milyondyr.

Ewolyusionistleriñ adam bilen maymynlar arasyndaky genetiki meñzeşlik barada ullanýan bir başga mysaly bolsa adamda 46, şempanze we gorillalarda bolsa 48 hromosomanyñ bolmagydyr. Emma, eger olaryñ ullanyan bu logikasy dogry bolsady, maymynlaryñ adamdan has yakyn garyndaşynyñ kartoşka bolmagy gerekdi. Çünki kartoşkanyñ hromosoma sany hem 48-dir. Yagny kartoşkanyñ hromosoma sany bilen şempanze we gorillalaryñ hromosoma sany birdir. Bütin bular janlylar arasyndaky meñzeşligiñ Darwinizme subutnama bolup bilmejeginiñ aydyñ mysalydyr.

HOMO SAPIENSIŇ GİZLİ TARYHY. Bütin bu gözden geçirenlerimiziň ýanynda, hyýaly ewolyusion shemasyna esasy mesele döreden bir başga zat Homo sapiensiň, yagny häzirki zaman adamyň taryhynyň pikir edilişinden hasda gadymylygydyr. Ispaniya Atapuerkada tapylan yüz skeleti günümüzdäki adamlar bilen birmeňzeş yüz gurluşuna eye adamlaryň 800 müň yyl öň hem yaşandyklaryny görkezendir. Bu baradaky ilkinji tapyndylar ele meşhur ewolyusionist paleontropolog Louis Leakeye degişlidi. Leakey 1932-nji yylda Keniyada Victoria kölüniň yakynlaryndaky Kanjera sebidinde anatomiki taydan günümüzdäki adamlardan tapawudy bolmayan orta Pleýstosen döwrüne degişli birnäçe galyndy tapdy. Orta Pleystosen döwrı bolsa mundan bir milyon ýyl ozaly diymekdi.[21] Bu tapyndylar ewolyusion shemany tersine öwürenigi üçin beyleki käbir ewolyusionist poleontropologlar tarapyndan kabul edilmedi. Yöne Leakey ähli wagt öz hasaplarynyň dogrudygyny öňe sürdi.Bu çekişmeler unudulmaga başlanypdy welin, 1995-nji yylda Ispaniyada tapylan bir galyndy Homo sapiensiň taryhynyň pikir edilişinden örän gadymydygyny ýene bir sapar orta çykardy. Bu galyndy Madrid uniwersitedyndan üç Ispaniýaly paleontrolopolog tarapyndan Ispaniyadaky Atauerka ady berilen sebitdäki Gran Dolina gowagynda tapyldy. Galyndy günümüzdäki adamlar bilen dolulygyna birmeňzeş görnüşe eýe 11 yaşyndaky bir çaga degişli yüz skeleti bolup, çaganyň ölenine 800 müň ýyl bolupdy. Discover dergisiniň Dekabr 1997 sanawynda bu tema giňişleyin yer bermegi bilen birlikde, bu galyndy Gran Dolina gözlegçi toparynyň başy Arsuaga Ferrerasyň hem adamyň ewolyusiyasy baradaky pikirlerini sarsypdy. Ferreras bu barada şeyle diyyärdi:

"Uly, giň, dayaw, yagny gadymy bir zat bilen garşylaşmagy umyt etyärdik... Yöne biziň tapanymyz bütini bilen häzirki zaman adam yüzüdi... Galyndy tapmak däl, bolya galyndy tapmagam garaşylmadyk we gowy bir hadysa. Yöne iň täsini bugüne degişlidigini pikir eden bir zadyňyzy geçmişde tapmagyňyz... Aşaky Pleystosen gatlaklarynda magnitofon, kasetalar tapmaga garaşmayarys, yöne 800 müň yyllyk döwrebap bir yüz tapmak hem şuňa meňzeş zat. Ony görenimizde örän geň galypdyk."[22]

Bu galyndy Homo sapiens taryhynyň 800 müň ýyl yza äkidilmelidigini görkezyärdi. Yöne galyndyny tapan ewolyusionistler ilkinji hayran galyşy başdan geçirenden soňra, bu galyndynyň başga bir görnüşe degişlidigine karar berdiler. Çünki ewolyusion shema görä 800 müň yyl ozal Homo sapiensiň yaşamazlygy gerekdi. Şonuň üçin hem Homo antecessor atly hyýaly bir görnüş emele getirip, Atapuerka kellesinem bu klassifikasiya saldylar.

DARWINIZMIŇ IKI AÝAKLYLYK KRITIKASY. Şuwagda çenli ele alan ähli galyndy ýazgylarynyň yany bilen, adamlar bilen maymynlar arasyndaky aşyp bolmajak anatomiki tapawutlar hem adamyň ewolyusion ertekisiniň soňuny getirendir. Bu tapawutlardan birisem yöreyiş şeklidir.

Adam iki ayak üstünde dik yörär. Bu başga hiçbir janlyda duş gelinmeyän örän ayratyn bir hereket şeklidir. Beyleki käbir haywanlar bolsa iki ayakly yöremekde çäkli bir hereket ukybyna eýedirler. Aýy we maymyn ýaly haywanlar seyrek bolup (meselem bir iymite yetmek islänlerinde) iki ayaklary üstünde gysga wagtly hereket edip bilerler. Adaty yagdayda bolsa öňe egik bir skelete eýedirler we dört ayak bilen yörärler.

Iki ayaklylyk ewolyusionistleriñ öñe sürüşi yaly maymynlardan gelip çykan bolup bilermi?

Yok...Barlaglar iki ayaklylyk öwrülişiginiň hiçbir wagt amala aşmadygyny we aşmasynyň hem mümkin däldigini yüze çykarandyr. Ilki bilenä iki ayaklylyk ewolyusion bir amatlylyk däldir. Sebäbi maymynlaryň hereket şekli adamyň iki ayakly yöreyşinden has aňsat, tiz we amatlydyr. Adam ne bir şempanze ýaly şahadan şaha böker, ne-de bir geçigaplaň ýaly sagatda 120 km. ylgap biler. Tersine adam, iki ayagy üstünde yöreyändigi üçin yerde yuwaş hereket etyän iň goragsyz janlylaryň biridir. Ewolyusion logika bilen hereket etsek maymynlaryň iki ayak bilen yöremäge ymtylmalarynyň hiçbir manysy yokdur. Tersine, adam iki ayakly bir hala gelmelidir.

Bu barada bir başga mesele bolsa iki ayaklylygyň Darwinizmiň kem kemden ösmek modeline uymayanlygydyr. Ewolyusiya teoriyasynyñ esasyny düzyän bu model, iki ayaklylyk bilen dört ayaklylyk arasynda "garyşyk" bir yöreyiş şekliniň emele gelmelidigini aňladar. Emma, iňlis paleantropotolog Robin Cromptonyň 1996-njy yylda kompyuter kömegi bilen geçiren barlaglary munýaly bir "aralyk derejäniň" mümkin däldigini orta goymagy bilen birlikde, Cromptonuň baran netijesi "Bir janly ýa dolulygyna dik yada dolulygyna dört ayagy üstünde yöräp biler" şeklindedir.[23] Bu ikisiniň arasyndaky bir yöreyiş şekli energiya üpjünçiliginiň aşa artmagy sebäpli ýary iki ayakly bir janlynyň yaşamagy hem mümkin däldir.

Adamlar bilen maymynlar arasyndaky tapawut diňe bir iki ayaklylyk bilenem çäkli däldir. Poleontropolog Elaine Morganyñ bellemegine görä:

"Adamlar bilen (adamyň ewolyusiyasy bilen) bagly iň möhüm dört syr şudur: 1) Näme üçin iki ayak üstünde yörediler? 2) Näme üçin bedenlerindäki dykyz gyllary yitirdiler? 3) Näme üçin beyle uly beyinler ösdürdiler? 4) Näme üçin gürlemegi öwrendiler?

Bu soraglara beriljek standart jogap : 1) Heniz bilemzok. 2) Heniz bilemzok. 3) Heniz bilemzok. 4) Heniz bilemzok. Soraglar hasda köpeldilip biliner, yöne jogaplaryň birmeňzeşligi üytgemez.[24]

Adamyň aňy. Günümüzde ewolyusionistleri iň köp zorlayan meselelerden bir başgasy bolsa adamyň aňydyr. Bärde aň diylip aydylyan zat huş, akyl we menlik ýaly adamy adam halyna salýan, onuň başda özüni soňra bolsa daşky gurşawyny tanamagyny üpjün etyän, oňa pikirlenme, göz yetirme we duymak ýaly ukyplary gazandyryan hadysalaryň ählisidir. Bularyň fiziki we maddy yollar bilen düşündirişi mümkin däldir.

Ewolyusionistlere görä adamyň eýe bolan bütin bu adatdan daşary alamatlary hem mutasiya we tebigy seçginiň bir önümidir. Olar adamyň eýe bolan bu ukyplary bilen beýin ululygy arasynda güyçli bir baglanyşyk bardygyny öňe sürüp, ähli çözgüdi hem şu yerde gözlärler.

Beyniniň nädip ösüş prosessine girendiginiň, ösyän beýinde bütin bularyň nädip orta çykandygynyň kabul edilip bilinjek ewolyusion bir düşündirişi yokdur. Aňyň beyniniň bir fiziki wezipesi bolmadygyny görkezyän ylmy tapyndylar hem ele geçirilendir. Filozof Robert Augros we fizik Jorj Stançu, "The New Story of Science" atly kitapda ruh we beden tapawudy bilen bagly "Fizika, newrologiya we psihologiyanyň gelmäge başlan birmeňzeş netijesi: "Akyl materiya kemeldilip bilinmez." Materiyanyň bir gün aň edip biljegini pikir etmek alhimigiň başga maddalary altyna öwürjek bolmagyna meňzeşdir" diyip belländir.

Jyns Kritikasy. Adam barlygynyň orta çykyşyna öwrülişikler netijesinde diylip baha berilsede, adamyň haçan we nädip "Erkek" we "Ayal" hökmünde tapawutlanandygy, has dogrusy "Erkek" bilen "Aýalyň" gerek emosional, gerek biologik taydan birbirine zerurlygynyň haçan, nädip we haysy gurşawlarda emele gelendigi barada materialistik  taydan düşündiriş berip bolmaz.

Adamyň geçmişi bilen bagly netije:

Lord Solly Zuckerman Angliyanyň iň meşhur we abraýly ylymdarlardan biridir. On ýyllar boyunça galyndylar üstünde işländir we hatda bilime goşan goşantlary sebäpli Lord adyna eýe görülendir. Zuckerman bir ewolyusionistdyr. Yöne adamyň ewolyusion senariyasyna ýerleşdirilen galyndylaryň üstünde ýyllap işläninden soňra, ortada hakyky bir şejere agajynyň bolmadygy netijesine barandyr.

Şonuň bilen birlikde Zuckerman täsin bir "bilim şkalasyny" döredip, ylmy hökmünde kabul eden maglumat şahalaryndan, ylmy däl hökmünde kabul eden maglumat şahalaryna çenli bir ýelpewaç emele getirendir. Zuckermanyň bu tablisasyna görä iň ylmy, ýagny anyk maglumatlara daýanyan bilim şahalary himiya we fizika bolup,  ýelpewaçda bulardan soňra biologiya bilimleri, soňra bolsa sosial bilimleri ýer alar. Ýelpewajyň iň ujunda, ýagny iň bilimiň daşy hasaplanan bölekde bolsa, Zuckermana görä telepatiýa ýaly düşünjeler we birem adamyň ewolyusiyasy bardyr(!) Adamyň geçmişi baradaky meşhur ýaýlymlardan biri bolan Discovering Archeology dergisinde bolsa derginiň redaktory Robert Locke tarapyndan ýazylan makalada "adamyň geçmişini gözlemek yşykdan has gyzgynlyk beryär" diyilmegi bilen birlikde, ýazgyda Darwinizmiň adamyň geçmişi barada düşen krizis yagdaýy we bu barada yöredilen propogandanyň güyjüniň yokdugy bolsa şeyle beyan edilyär:

"Belkide bilimiň hiçbir gurşawy adamyň geçmişini tapmak gaýratlaryndan has jedelli däldir. Meşhur poleontologlar adamyň şejere agajynyň iň esasy setirleri üstünde hem düşünişmezlik içindeler. Täze şahalar uly dawa-jeňjel bilen emele getiriler, yöne täze galyndy tapyndylary garşysynda güyjüni yitirip, yok bolarlar".[25]

Arizona döwlet uniwersitedynyň antropology Geoffrey Clark 1997-nji yylda yazan eserinde şeyle diyyär:

"Bir asyrdan köp wagtlap hünärmenler häzirki zaman adamynyň gelip çykyşy barada ylalaşyga gelmäge synanyşyarlar. Näme üçin üstünlikli bolmadylar? Sebäbi paleoantropologlar öz düşünjelerinden we çaklamalaryndan yola çykyarlar. Şonuň üçin hem adamyň ewolyusiyasyny düşündiryän modeller yzly-yzyna dikilen kartlara meňzeşdir. Bir karty hereket ettireniňizde bütin sistema çökme howpy bilen garşylaşar."[26]

Garward uniwersitedy  antrapologlaryndan Devid Pilbeam:

"Çap edilen kitaplar şulary aytmaga çekinyärler: Guşaklar boýy adam ewolyusiyasyny gözleyän kişiler hökmünde garaňkylyk içinde çyrpynýarys... Adamyň taryhy bilen bagly içimizdäki öň garaýyşlary bilyärin. Bulary kellämden çykarmak üçin hem hakykatdan-da elimden gelenini edyärin, geçmişdäki teoriyalarymyz elimizdäki hakyky maglumatlarymyzdan zyýada, biziň şol wagtky ideologiyalarymyzy görkezyärdi."[27]

Pensilvaniyanyň State uniwersitedydyň antropologiya Professory Robert Eckhardt:

"Gominoidler sergisinde adamyň gominid atasy bardygyny görkezyän morfologiya eýe ýekeje galyndy materialy hem yokdur."[29]

J. Uolles :

"Adam ewolyusiyasy barada öň garaýyşly berilyän düşündirişleriň içinde umuman "bizleriň haywanlardan tapawudumyzyň bolmadygy" habary ýatandyr. Yöne bu maglumat hekayalary bilime girizmek üçin şuwagtlarda olara salynan yrgyldap duran delillerden örän köp wagt mundan ozal öňe sürlüpdi. Iň soňky ikon isle bir surat, isle bir hekaya içinde hödürlensin, ol häzirki zaman empiriki bilim diylip hödürlenyän öňki materyalist filosofiyadyr. Hasyly, Gulduň tötänleyinlik hakyndaky wagyzlary Darwin, Haksli, Simpson, Monod we Dokinziň materyalistiki garaýyşlary ýaly, barlaglar esasynda (subut edilen) bilime dälde, subýektif filosifiya dayanyandyr. Her niçigem bolsa Guld hemme kişi ýaly düşünjelerini beyan etme hakyna eýe bolsada, olaryň bilimmiş ýaly öwredilmezligi gerekdir. Bütin bulara garamazdan Riçard Dokinziň filosofiki garaýyşlary ýaly Gulduň garaýyşlaram şuwagt käbir biologiya ders kitaplarynda yer alýandyr."[30]

Nature dergisiniň bir başga redaktory Genry Jii'niň "In Search of Deep Time" atly kitabyndan:

"Ata baba we şejere çyzgylary şeklindäki häzirki adam ewolyusiyasynyň shemasy, postfaktumdan soňra edilen, dolulygyna adamyň oylap tapyşyndan ybaratdyr we adamyň öň garaýyşlaryna görä şekillendirilendir... Bir galyndy seriýalyny alyp onuň bir nesli görkezyändigini öňe sürmek test edilip bilinjek ylmy bir gipoteza däl, çagalary yatyrmak üçin aydylyan ertekiler bilen birmeňzeş derejä eyedir. Gyzykly, hatta öwrediji bolup biler, yöne ylmy däldir."[31]

Bibliografiya

[1] Charles E. Oxnard, “The Place of Australopithecines in Human Evolution: Grounds for Doubt”, Nature, volume 258, s. 389.

[2] Solly Zuckerman, Beyond The Ivory Tower, New York: Toplinger Publications, 1970, s. 75-94

[3] Isabelle Bourdial, "Adieu Lucy", Science et Vie, Mays 1999, no. 980, s. 52-62

[4] Holly Smith, American Journal of Physical Antropology, Cilt 94, 1994, s. 307-325

[5] Fred Spoor, Bernard Wood, Frans Zonneveld, "Implication of Early Hominid Labryntine Morp- hology for Evolution of Human Bipedal Locomoti- on", Nature, cilt 369, 23 Haziran 1994, s. 645-648

[6] Tim Bromage, New Scientist, cilt 133, 1992, s. 38-41

[7] C. L. Brace, H. Nelson, N. Korn, M. L. Brace, Atlas of Human Evolution, 2.b. New York: Rinehart and Wilson, 1979

[8] Alan Walker, Scientific American, vol 239 (2), 1978, s. 54

[9] Bernard Wood, Mark Collard, “The Human Genus”, Science, vol. 284, no. 5411, 2 April 1999, p. 65-71.

[10] Marvin Lubenow, Bones of Contention, Grand Rapids, Baker, 1992, s. 83

[11] . Boyce Rensberger, The Washington Post, 19 November 1984

[12]. Rensberger, a.g.m.

[ 13] .Marvin Lubenow, Bones of Contention, Grand Rapids, Baker, 1992. s. 136

[ 14] . Pat. Shipman, "Doubting Dmanisi", American Scientist, November- December 2000, s. 491

[ 15.]  Erik Trinkaus, "Hard Times Among the Neanderthals", Natural History, cilt 87, Aralık 1978, s. 10; R.

[ 16] Shreeve, J. The Neanderthal Enigma. New York: William Morrow, s.252, 1995

[17.] Alan Walker, Science, cilt 207, 1980, s. 1103

[18] A. J. Kelso, Physical Antropology, 1. baskı, New York: J. B. Lipincott Co., 1970, s. 221; M. D. Leakey, Olduvai Gorge, Cilt 3, Cambridge: Cambridge Uni- versity Press, 1971, s. 272

[19]. S. J. Gould, Natural History, Cilt 85, 1976, s. 30 111

[20]. Time, November 1996

[21]. L. S. B. Leakey, The Origin of Homo Sapiens, ed. F. Borde, Paris: UNESCO, 1972, s. 25-29; L. S. B. Le- akey, By the Evidence, New York: Harcourt Brace Jovanovich, 1974

[22.] "Is This The Face of Our Past", Discover, December 1997, s. 97-100

23. Ruth Henke, "Aufrecht aus den Baumen", Focus, volume 39, 1996, s. 178

24-25. Elaine Morgan, The Scars of Evolution, New York: Oxford University Press, 1994, s. 5 Locke, a.g.m., s. 36

26. Clark, A.G. Though a Glass Darkly: Conceptual Issues in Modern Human Origins Research, s.60-76, 1997.

27. Pilbeam, D. American Scientist, sayı, 66,1978, s. 379.  Pilbeam, D. Rearranging Our Family Tree. Nature, June, 1978.

28. T. Dobzhansky. Science. Vol.127, s. 1958, S.1091.

29. Eckhardt, R. Population Genetics and Human Origins. Scientific American, number 226,1972, p.94.

30. Wells, J. Icons of Evolution, Science or Myth?

31.Henry Gee, In Search of Deep Time, New York, The Free Press, 1999, s. 116-117

1997.)

çekyär:

"

p.89-90.)